یهودیان افغانستان؛

از هرات تا کابل

یهودیان افغانستان از کهن‌ترین اقلیت‌های مذهبی این کشور به‌شمار می‌رفتند. پژوهش‌های تاریخی نشان می‌دهد که حضور آنان در این سرزمین دست‌کم به بیش از دو هزار سال پیش بازمی‌گردد؛ زمانی که پس از تبعید بابلی، گروه‌هایی از یهودیان در قلمرو شرقی امپراتوری هخامنشی، از جمله خراسان تاریخی، ساکن شدند. شهرهایی چون هرات، بلخ و کابل به‌تدریج به مراکز اصلی این جامعه تبدیل شد و یهودیان در کنار دیگر ساکنان، در تجارت و زندگی شهری نقش فعالی داشتند.

سوداګر او هټیوال دې په خپل سر بیې نه لوړوي!

لیکنه: شېرمحمدامیني ستانکزی

په دې وروستیو ورځو کې د هېواد په بازارونو کې د خوراکي توکو بیې په چټکۍ سره لوړې شوي دي، چې دا وضعیت د عامو خلکو اندېښنه زیاته کړې ده.

د بیو د بې ځایه لوړیدو اصلي لامل د ځینو سوداګرو او هټیوالو بې انصافه چلند دی، چې یوازې خپلې ګټې په نظر کې نیسي او د خلکو ستونزو ته پام نه کوي.

د دې کړنو له امله ډېرې کورنۍ په دې سوړ ژمې کې له اقتصادي محدودیتونو سره مخ او ژوند یې له اندېښنو او رواني فشارونو سره مخ کیږي.

ځینې سوداګر او هټیوال یوازې خپلې ګټې په نظر کې نیسي، په ځانګړې توګه د ژمي په موسم یا د مذهبي ورځو لکه؛ اخترونو او روژې په مبارکو ورځو کې د توکو نرخونه تر نورو ورځو دوه برابره لوړوي. دغه ډول چلند بې انصافي ده او د خلکو د ستونزو پر وړاندې بې پروايي ښيي.

شیخ سراج الدین بایزید پیر روښان

شیخ سراج الدین بایزید د قاضی عبدالله زوی او د شیخ محمد لمسی په خټه اورمړ پښتون د خپل وخت لوی مفکر، د ټولنی اصلاح کو ونکی، د خارجی او پردی تسلط کلک مخالف او د اولسی مبارزو لارښوونکی او په عین حال کی ستر مذهبی مبلغ و، چی پیروانو ئې « پیر روښان » باله، او متعصبو مخالفینو د « پیر تاریک » په نامه یاداوه. موریی بی بی امینه نومېدله او د حاجی ابوبکر لور وه، چی د پنجاب په جالندهر کی اوسېدله، او بایزید هم هلته په ( ۹۳۱ ھ ق ، ۱۵۲۴م ) کال کی وزیږید.

وایی چه د بایزید نیکه گان له کندهاره د وزیرستان د «‌‌ کاڼی کوړم » یا « کانی گرم » سیمی ته تللی وو، او د بایزید سکه نیکه « شیخ محمد » چی د وزیرستان په کاڼی کوړم کی اوسېد، دوولس زامن درلودل، او په دی دوولسو زامنو کی « عبدالله » د بایزید پلار په فضیلت مشهور و، او قاضی توب یی کاوه.

حقیقتِ جنگ غرب کابل را از جایی که خون آغاز شد باید نوشت

پاسخ به روایت ناقصِ محمد عبدالله مشهور به مولانا – حقیقتِ جنگ غرب کابل را از جایی که خون آغاز شد باید نوشت»

محمد عبدالله مشهور به مولانا روایتش را از جایی شروع می‌کند که برایش بی‌ضرر است؛ از روزِ ۱۱ جدی و ده‌بوری و کارته چهار.

اما تاریخ را نمی‌توان از وسطش برید و باقی را پنهان کرد. اگر قرار است حرف زده شود – باید از جایی آغاز شود که خون بر خاک ریخت.

۱. آغاز جنگ؛ نه با مزاری – بلکه با «شش جوالی هزاره»

اولین گلولهٔ جنگ غرب کابل را حزب وحدت شلیک نکرد.

اولین خون، خون شش هزارهٔ کارگر (جوّالی) در سرای هراتی بود؛

کسانی که نه حزبی بودند، نه اسلحه داشتند، نه در سیاست سهمی داشتند.

جرم‌شان فقط این بود: «هزاره بودن».

د بابړې د شهیدانوقاتل اودخدایی خدمتګارانو
دغورځنګ(تحریک)ځپونکی قیوم خان

عبدالقیوم خان چې له آره کشمیری و د ۱۹۰۱ زیږدیز کال دجولای دمیاشتې په ۱۶ نیټه زیږیدلی و. دده پلار عبدالحکیم خان دانګریزانو دراج په وخت کې په صوبه سرحد ( اوسني پښتونخوا ) کې دتحصیلدار دنده درلودله .دده یو ورور عبد الحکیم خان دکشمیر دصوبی وزیر اعلی ( لومړی وزیر ) هم پاتې شوی و.دده بل ورور عبدا لروف خان نو میده چې قانونپوه و.

قیوم خان دهند او پاکستان تر خپلواکۍ ۱۹۴۷ زیږدیز کال دمخه د دآل انډیا دکانګرس ګوند غړیتوب هم درلود.نوموړی د۱۹۳۰ زیږدیز کال نه تر ۱۹۳۷ زیږدیز کاله پورې دسینټرل لیجیسلیټیواسمبلې غړی و.هغه وروسته دآل انډیا کانکرس پارټۍ پریښوده او په ۱۹۴۰ زیږدیز کال کې دمسلم لیګ دګوند غړیتوب ومانه چې ددغه ګوند لارښود محمد علی جناح و.ده یو وخت ویلي و چې دی دباچاخان دنظریو ملاتړکوونکی و ، خو وروسته یې جناح دده پر خلاف ولمساوه چې ګواکې باچاخان ستا دمرګ منصوبې او پلانونه جوړوي .

د یوه ډییم "بند"د کیندلوپه ترڅ کې یوډلییز قبرمیندل شوی

ویل کیږي چې په خوست کې د یوه ډییم " بند " د کیندلو او جوړولو په ترڅ کې یو ډلییز قبر میندل شوی چې په کې د ماشومانو ترڅنګ په کې ښځې هم شهیدانې کړل شوې دي.

د مړو په اثارو کې د سردار داود خان او محمد ظاهر شاه د وخت بانګ نوټونه او کرنسۍ هم تر لاسه شوي ، ویل کیږي چې د ډېرو لاسونه تر شا تړل شوي او د ځینو په هډوکو کې د تیرباران نښې هم شته ، داسې ښکاري چې لومړی کندې ته غورځول شوي بیا پرې ډزې شوي او بیا پرې خاورې اړول شوي دي.

ددغو مړو کره او دقیق شمېر لا نه دی څرګند شوی.

ملي مبارز ارواح ښاد میراجان سیال رحمه الله!

ارواح ښاد میراجان سیال د حاجي میا جان زوی او د ملک بازوان لمسی وو چې د 1910 زېږدیز کال د مارچ په میاشت کښې د مومندو په كوډاخیلو کښې زیږیدلی وو.

نوموړي دودیزې او لمړنۍ زدکړې پخپل کور او کلي کښې له ګڼو ښوونکو څخه کړي وې، په پښتو دري او اردو ژبو یې لیک لوست کوالای شو او څه ناڅه په عربي او انګلش ژبو هم پوهېدی.

سیال د "ویښ زلمیانو" د غورځنګ غړیتوب درلود، د هند د نیمې وچې تر ویش دمخه یې د مومند او الغازي په نومونو خپرونې کړي او د پنجابستان له جوړیدو وروسته یې د لوی پښتون مجله تاسیس کړې او چلولې ده چې دا مجله لمړی په جلال آباد کښې د اتحاد مشرقي په مطبعه او بیا وروسته په کوډاخیلو کښې دجوړې شوې مطبعې پر مټ چاپېدله او د ویښ زلمیانو لیکوالو او شاعرانو به هم ورسره مرسته کوله.

موضوع بازداشت دكتر مهدى توسط نيروهاى قوماندان شفيع درغرب كابل

سيد رحمت اللّٰه مرتضوى از رهبران حزب وحدت در صفحه ٣٠١ كتاب خاطرات سياسى «قصه هاى زندكى» موضوع بازداشت دكتر مهدى توسط نيروهاى قوماندان شفيع در غرب كابل را حكايت كرده است. «مجلسى به مناسبت سالگرد سقوط افشار داير شده بود. در آخر مجلس مى خواستم روضه بخوانم، آقاى كاظمى كاغذى را به آقاى اكبرى داد و آقاى اكبرى كاغذ را به آقاى مزارى داد. بين چند نفر گفت وشنود شروع شد. متوجه شدم مجلس حالت عادى ندارد و احساس كردم بايد اتفاقى رخ داده باشد.جلسه را زود ختم نموده، از منبر پايين آمدم.پرسيدم اين كاغذ چه بود كه آرامش مجلس را به هم زد؟ آقاى اكبرى با حالت برافر وختگی گفت :فرمانده شفيع دكتر مهدى،نماينده و رييس هيئت مذاكره كننده دولت را اختطاف كرده واين يك فاجعه است.

د هېواد په آبادۍ کې د ورښت اغېزې!

شېرمحمد امیني ستانکزی

په ټولنیزو شبکو کې د هېواد د بېلابېلو ولایتونو هغه ښکلي انځورونه خپرېږي، چې غرونه، دښتې او کروندې د سپینې واورې په زړه‌ راښکونکي څادر پوښلي دي.

 دغه انځورونه په ډاګه کوي، چې افغان ولس له خپل ګران هېواد سره ژوره مینه لري. ځکه وګړي خوشحاله دي، چې ورښتونه د هېواد ځمکې او کروندې زرغونوي، د اوبو زېرمې زیاتوي او د کرنیزو حاصلاتو بهیر وده مومي.

سربېره پر دې؛ د ورښتونو له امله زرغون او شین طبیعت د انسان پر روح او روان مثبت اغېزه لري او پاکه هوا انسان ته تازه انرژي وربښي. همدا د طبیعت ښکلا ده، چې د کافي اوبو په شتون کې زړه‌ راښکونکي انځورونه ټولنې ته وړاندې کوي.

در یک قرن‌ونیم گذشته، سرنوشت سیاسی افغانستان با نام‌های بزرگی گره خورده است

از امیر عبدالرحمن تا امان‌الله، از نادر و ظاهرشاه تا داوود، از رهبران دولت‌های ایدئولوژیک تا روسای جمهور پس از ۲۰۰۱. اما اگر لایهٔ احساسات را کنار بزنیم و بر مبنای اسناد و تحلیل مورخین داخلی و خارجی نگاه کنیم، یک نکته روشن است: بسیاری از این رهبران، هرکدام در زمان خود، اشتباهاتی ساختاری مرتکب شده‌اند که زمینه‌ساز فروپاشی‌های بعدی شده است.

امیر عبدالرحمن خان، که در منابع غربی به «امیر آهنین» و «بسمارک افغانستان» معروف است، دولتی متمرکز و نیرومند ساخت، اما بر پایهٔ زور، سرکوب و مهندسی خشن جامعه. مورخین حقوق بشری او را مسئول لشکرکشی‌های خونین به هزاره‌جات و کشتار و کوچ اجباری وسیع می‌دانند؛ روندی که برخی پژوهش‌ها از آن با تعبیر «نسل‌کشی هزاره‌ها» یاد کرده‌اند. اشتباه بزرگ او این بود که وحدت سیاسی را با خشونت و حذف، نه با مشارکت و قرارداد اجتماعی، جست‌وجو کرد؛ الگویی که بی‌اعتمادی عمیق میان دولت و بخشی از جامعه را برای نسل‌ها برجای گذاشت.

د کابل ښاروال په یوه رسمي غونډه کې له خلکو سره ژمنه کړې

د کابل ښاروال په یوه رسمي غونډه کې له خلکو سره ژمنه کړې، چې د خپلې دندې تر دوام پورې به د کابل ښار پراختیا او ښکلا ته ځانګړې پاملرنه کوي. نوموړي ویلي، هڅه به یې دا وي چې کابل ښار دومره منظم، عصري او ښکلی شي، چې له نړیوالو ښارونو، په ځانګړي ډول له پاریس څخه هم ښکلی څرګند شي.

د خان شهید عبد الصمد خان اڅکزی لنډ ژوند لیک

عبدالصمد خان اڅکزی (۷ د جولای، ۱۹۰۷ ز. - ۲ د ډېسمبر، ۱۹۷۳ ز.) د سهېلي پښتونخوا يو مخور ولسي مبارز، سياسي مشر او نامتو ادبي شخصيت ؤ. هغه د خپلو سياسي فعاليتونو او په سياست کې د ښکېل پاتې کېدو په سبب د برتانيوي هند د واکمن حکومت لخوا او بيا وروسته د پاکستاني حکومت لخوا په وار وار زنداني شوی. نوموړی د انجمن وطن په نامه د يوه ولسي غورځنگ مشر او بنسټگر ؤ چې بيا دغه ولسي غورځنگ د هند د کانگرېس او خدايي خدمتگارو له خوا په رسميت وپېژندل شو.

دشیخ سیاف زوی وایې طالیبان ورانکاره دي !!

او سخت دریځي دي!!

او هېڅ بدلون یې ندی کړی!

مطلب یې دادی چې هغه په غصب جوړ شوي کورونه ، شهرکونه یې ټول وران کړل کوم چې رښتیا وایې زه هم ورسره موافق یم ورانکاره دي.

-سخت دریزي دي :

لنډغر نه پرېږدي، لوچګان نه پرېږدي، اختطافچیان نه پرېږدي قاچاقبر نه پرېږدي سګ جنګیان نه پرېږدي او بدمعاشان یې ټول ورک کړل !

زه هم ورسره موافق یم چې سخت دریزي دي باید نرمښت ورسره وکړي.!

-هېڅ بدلون یې ندی کړی!

رښتیا وایې لندغر اول ټول مجاهدین وو شرعیت یې غوښت ، امن یې غوښت، د شراو فساد ، چوراو چپاول ، غصب او غلاوې یې نکولې اخر دوی ټول بدل شول د لنډغرېزم او غصب قهرمانان شول !

مګر طالبان هماغسې ټینګ پاتې شول چندانې بدلون یې ونکړو ؟

کاشکي لږ یې خپل تاریخ مرور کولای بیا یې خوله خلاصولی!!

د خوشال بابا پیر او مرشد حضرت شیخ رحمکار (کاکا صاحب) رحمة الله علیه

نقل د (داکتر یاد ) له صفحی:

شیخ رحمکار رحمة الله علیه چې په کاکا صاحب اوزیړي کا کا سره هم مشهوردی اصلي نوم یې کستیر ګل و . نومو ړی دبهادر زوی دنادر لمسی ، دغالب ګل کړوسی او دآدم کودی دي چې دده دنسب شجره ستر پښتون کرلاڼ بابا ته رسیږي .

دافضل خان خټک د "تاریخ مرصع "په حواله او دشیخ رحمکار دخلیفه فقیر جمیل بیګ دکتاب “دل تذکرة الاولیا ء “دلیکنې پر بنسټ نوموړی کرلاڼي خټک دی او هغه کسان چې دی سید بولي دا خبره سمه نه ده ځکه دده دنسب شجره دپښتنو ستر نیکه کرلاڼ بابا ته رسیږي .

د سقاو کارنامې

د جمهوريت په دوره کې د حامد کرزي تر ټولو لويه بدبختي دا وه چې ده د ارګ دننه او له ارګه بهر د سقاو اولادونو ته پراخ صلاحيتونه ورکړي وو.

دغو کسانو له ورکړه شويو صلاحيتونو ناوړه استفاده پيل کړه، په هر ځای کې دغو غلو، لنډغرو او مافيايي کړيو واکمني ټينګه کړي وه، د دولت په اکثرو څوکيو د لنډغرو او د دوی مافيايي کړيو پوره زور او طاقت و.

حامد کرزی د ارګ دننه د سقاو اولادونو له خوا محاصره شوی و، اصلي صلاحيتونه د تش په نوم مارشال فهيم، احمد ضيا مسعود، رباني، يونس قانوني او د ډبل عبدالله مافيايي کړيو په لاس کې وو، هر څه چې د سقاو اولادونو غوښتل حامد کرزي به د هيواد او د هيوادوالو د هوسا ژوند په خاطر ورسره منل او هغوی به د ده له فرمانونو په خفيه توګه ناوړه استفاده کوله، اکثره له پنځم او شپږم ټولګي فارغان وو خو د لوړې درجې اسناد يې په رشوت جوړکړي وو، د ظاهري او نمايشي لباس به داسې مالوميدل تا به ويل چې دوی ټولو پي ایچ ډۍ (PhD) کړي دي.

غازي محمد اکبرخان

د افغان او انګریز ترمنځ دلومړی جګړې قهرمان چې په ‌ډیر زيرکتيا سره یې وکولای شو د انګریز سیاسي استازی مکناټن شومې او مردودې دسیسې خنثی کړې او په مخامخ جګړه کې يې هغه ته ماتې ورکړه او د انګریز اشغالګرې قواوې يې دیته اړ کړې چې ترڅو د افغانستان څخه زر تر زره ووځي او د یوې اوونۍ په اوږدو کې د انګریزی قواوو ۱۶ زره جنګي عساکرو څخه صرف یو تن د داکتر برایدن په نوم هغه هم په ټپي حالت کې ځان د جلال اباد نظامي کمپ ته ورساوه تر څو خپلو بادارانو ته د خپل خونړۍ ماتې خبر ورسوي.

امیر محمد اعظم خان!

امیر محمد اعظم خان د امیر دوست محمد خان بارکزي زوى او د سردار پاینده محمد خان بارکزي لمسی وو.

نوموړی د خپل پلار (امیر دوست محمد خان بارکزي) لخوا د پکتیا په زرمت کښې حاکم وو. د پلار تر مړېنې وروسته یې په 1863 زېږدیز کال کښې د اعلیحضرت امیر شیرعلي په وړاندي بغاوت وکړ چې له ماتې سره مخ شو او برېټانیوي هند ته وتښتېدی. انګریزانو د امیر محمد اعظم خان تود هرکلی وکړ او د پناه ورکولو ترڅنګ یې په ورځ کښې سل کلداري تنخوا هم ورته وټاکله.

نوموړي په 1866 زېږدیز کال کښې هغه مهال له برېټانیوي هند څخه د انګریزانو په مرسته پر افغانستان د بدخشان له لارې برید وکړ چې اعلیحضرت امیر شیرعلي خان په کندهار کې د بغاوت په ځپلو بوخت وو.

د بدخشان د نیولو سره سم یې د خپل وراره عبدالرحمن خان په ملتیا کابل ونیوی او خپل ثکه ورور محمد افضل خان یې له بندخونې څخه خوشي کړ. محمد افضل خان په کابل کښې ځان د افغانستان امیر اعلان کړ خو نژدې یو کال وروسته وفات شو.

تاریخ سیاسی افغانستان

تاریخ سیاسی افغانستان پر است از لحظه‌هایی که یک تصمیم شتاب‌زده، یک محاسبهٔ نادرست یا یک اصلاحات بدون پشتوانه، مسیر کشور را برای دهه‌ها تغییر داده است. پژوهشگران تاریخ افغانستان می‌گویند بسیاری از بحران‌های امروز ریشه در همین تصمیم‌هایی دارد که در بزنگاه‌های حساس گرفته شد و فرصت‌های تاریخی را به نقطهٔ آغاز بی‌ثباتی تبدیل کرد.

در آغاز قرن بیستم، امان‌الله خان نخستین تلاش جدی برای ساختن یک دولت مدرن را آغاز کرد. اما سرعت بالای اصلاحات—از تغییرات فرهنگی تا محدودکردن قدرت قبایل و روحانیون—بدون آماده‌سازی اجتماعی، موجی از مقاومت ایجاد کرد. پژوهشگران دانشگاه ملی استرالیا می‌گویند شتاب‌زدگی و نادیده‌گرفتن ساختارهای سنتی، اصلاحات او را به شورش و سقوط کشاند و برای دهه‌ها هرگونه اصلاحات مدرن را با سوءظن همراه ساخت.

د تیمورشاه دراني د واکمنۍ دوره او په کشمیر کې افغاني حکمرانان

تیمورشاه ابدالي دخپل پلار احمدشاه بابا ترمړینې وروسته پاچاشو.دده دواکمنۍ په وخت کې هم دکشمیر سیمه دافغانستان یوه برخه وه ، هغو افغاني صوبه دارانو چې په کشمیر کې د تیمورشاه دراني په وخت کې هلته راج او ځواک چلولی دی نومونه یې دادي :

۱۲- حاجی کریمداد خان

دامیر خان جوان شیر تر نیولو وروسته حاجي کریمداد خان په ۱۱۹۰ لیږدیز/هجري کال کې ددراني تیمورشاه له خوا دکشمیر ددسیمې د افغاني صوبه دار یا حاکم په توګه وټاکل شو. نوموړي میر فاضل کنت دکشمیر دصوبې دمالیاتي چارو مسئول وټاکه او دقاضي عبدالرحیم ورور نورمحمد یې دکشمیر دقاضي په توګه وټاکه . همداراز دلارام قلي خان ته یې هم لوی منصب ورکړ.همداراز حاجي کریمدادخان په هماغه کال خپل مشر زوی مرتضی خان له کابله وروغوښت او هغه ته یې لوړه پوځي دنده ورکړه.

ملي شخصیت، جنرال عبدالملک خان عبدالرحیمزی درپېژنو

"عبدالملک خان د عبدالرحیم خان زوی د غازي بهاوالدین لمسی او په خټه عبدالرحیمزی دی چې په ۱۲۹۳ ھ ل کال کې د لوګر ولایت د محمدآغې ولسوالۍ په ګمران کلي کې زیږیدلی دی.

عبدالرحیمزي په هیواد کې د لومړنیو زده کړو وروسته ترکیه کې د لوازم پوهنځی ولوست او لوژستیک یې د هیواد په ارکان حرب اکاډیمي کې پای ته ورساوه په عمومي اداره کې یې هم د امریکا له متحده ایالاتو څخه سند ترلاسه کړ د ده اصلي مسلک عسکري وه او د اردو په مختلفو ساحو کې له لیوا څخه نیولې تر فرقې او قول اردو پورې د عملي دندې په ترڅ کې د لوژستیک آمریت ، د جګړني دوه رتبې او ډګرمني یې د محاربوي خدماتو په ترڅ کې ترلاسه کړي او قدم په قدم د برید جنرالۍ تر رتبې ورسید.