د استاد برهان‌الدین رباني سیاسي نقش، نړیوالې اړیکې او د افغان وحدت پر وړاندې اغېزې

یو انتقادي او تاریخي بحث

لیکوال : محمدی نیازی

د افغانستان معاصر تاریخ د جګړو، بهرنيو لاسوهنو او داخلي اختلافاتو تاریخ دی. په دې اوږده او پېچلي بهیر کې ځینې څېرې د “ملي اتل” یا “جهادي مشر” په نومونو معرفي شوې، خو کله چې د هغوی سیاسي کړنې، نړیوالې اړیکې او عملي پایلې له نږدې وڅېړل شي، نو ډېرې جدي پوښتنې راولاړېږي. له دغو څېرو څخه یوه هم استاد برهان‌الدین رباني دی.

د لیکوال په باور، استاد رباني له امریکا د هغه وخت ولسمشر رونالډ ریګن سره د شلمې پېړۍ په وروستیو کلونو کې ناسته لرله. دا ناسته یوازې د شوروي پر ضد د جهاد په چوکاټ کې نه شي ارزول کېدای، بلکې تر ډېره د افغانستان د داخلي جوړښت د بدلون، قومي توازن د خرابولو او د ځینو ځانګړو تنظیمونو د پیاوړتیا لپاره ترسره شوې وه. په همدې لړ کې، د پښتنو ترمنځ د نفاق تخم وشیندل شو او یو شمېر تنظیمونه د یو بل پر ضد ودرول شول.

جمعیت اسلامي تنظیم د یوه پراخ ملي حرکت پر ځای، ورو ورو د یوې محدودې قومي اجنډا بڼه خپله کړه. په مقابل کې، حزب اسلامي چې د جهاد په لومړیو کې یې پراخ ولسي ملاتړ درلود، له سیاسي صحنې د ایستلو او کمزوري کولو هڅې پرې وشوې. د دې تنظیمي شخړو پایله یوازې سیاسي اختلاف نه و، بلکې زرګونه افغانان، په ځانګړي ډول پښتانه ځوانان، د داخلي جګړو قرباني شول او د “جهاد” نوم د ورور وژنې وسیله وګرځېد.

له بلې خوا، د امریکا رول هم باید له پامه ونه غورځول شي. د شوروي اتحاد له ماتې وروسته، د روسانو پاتې شوې وسلې د امریکا له لارې انتقال شوې او د افغانستان جګړه د نړیوالو استخباراتي لوبو یوه برخه وګرځېده. دا وسلې نه د افغان ولس د امنیت لپاره وې او نه د یوه خپلواک دولت د جوړولو لپاره، بلکې د لویو قدرتونو د ستراتیژیکو موخو لپاره وکارول شوې. استاد رباني او د هغه نږدې سیاسي حلقه د دې لوبې فعاله برخه وه، که د شعوري تصمیم له مخې او که د سیاسي معاملې په بدل کې.

د روسیې سره د استاد رباني اړیکې، په ځانګړي ډول وروسته له هغې چې ولادیمیر پوتین واک ته ورسېد، لا ډېرې د بحث وړ دي. د دې لیدنو په اړه داسې انګېرنې شته چې رباني روسیې ته دا پیغام ورساوه چې: “هغه ډلې چې ستاسو پر ضد جګړه کوي، زموږ هم دښمنان دي، او موږ چمتو یو چې ستاسو له ګټو سره سم همکاري وکړو.” دا ډول دریځ نه یوازې د افغان ملي حاکمیت خلاف و، بلکې د هغو زرګونو افغانانو له وینو سره هم خیانت و چې کلونه یې د بهرني اشغال پر ضد جګړه کړې وه.

د لیکوال له نظره، که د استاد رباني ټول سیاسي ژوند په رښتیني ډول وارزول شي، نو دا پایله ترې اخیستل کېږي چې هغه نه یو خالص مجاهد و او نه یې د افغانستان ملي وحدت لومړیتوب و. د هغه فکري او سیاسي تمایل تر ډېره د “خراسان” د یوې مفکورې تر اغېز لاندې و، داسې مفکوره چې په کې د افغانستان ملي هویت، خپلواکي او قومي توازن ثانوي ارزښت لري.

تر ټولو بده دا چې د تاریخ رسمي روایتونه لا هم دا حقیقتونه پټوي. ډېری لیکوالان، رسنۍ او ځان‌جوړ تاریخپوهان د شخصي یا سیاسي ګټو له امله د دې موضوعاتو له سپړلو ډډه کوي. خو تاریخ که تحریف شي، راتلونکی نسل به هماغه تېروتنې بیا تکرار کړي.

اوس وخت رارسېدلی چې افغان ولس، په ځانګړي ډول ځوان نسل، د احساساتو پر ځای له عقل او پوهاوي کار واخلي، خپل تاریخ له نوې زاویې وګوري، او وپوهيږي چې څوک په رښتیا د دې خاورې لپاره ولاړ و او څوک د بهرنیو اجنډاوو وسیله ګرځېدلی و. یوازې د رښتیني حساب او صادقانه نقد له لارې کولای شو چې د راتلونکي لپاره یو متحد، خپلواک او باعزته افغانستان جوړ کړو.