گذر بارانه و زیارت‌های آن

گذر بارانه در غرب کوچه هندوها موقعیت دارد؛ گذری که از یک‌سو به درمسال هندوها می‌رسید و از سوی دیگر به خندق و سرک کوچه حکیم‌ها امتداد می‌یافت. در این گذر، منزل پرمنات خواننده ـ برادر سینه‌پتی ـ قرار داشت و در جنوب آن، منزل محمدزمان، پدر عبدالرزاق محمودی مدیر عمومی محاسبه وزارت معادن و صنایع دیده می‌شد. در امتداد گذر، دوکان باقی بقال، حمام آشوربیک، و دوکان خبازی احمد قرار داشت که بر فراز آن منزل محمداعظم‌خان، مأمور دفتر مالیه، موقعیت داشت. خانه‌های اعظیم تریاک، حاجی رفیق تاجر، محمد اسماعیل مدیر وزارت تجارت، حاجی حکیم کریم‌زاده، حاجی عظیم زرگر، غلام‌سخی کپ، عبدالستار پسر عبدالمجید، امین‌الله زرگر، شفیع طبیب، یارمحمد (پدر فدامحمد یاری مدیر عمومی وزارت تجارت)، امیرمحمد (پدر فتح‌محمد مأمور وزارت تجارت)، سلطان‌محمد (پدر محمدنسیم مدیر ریاست پشم وزارت تجارت)، حکیم عبدالرزاق، میرزا عبدال‌نبی و محمدهاشم (پدر انجینر عبدالکریم مدیر رادیو تلویزیون) نیز در همین گذر قرار داشتند.

همچنان منازل هندوها، صابر بچه چادری‌فروش و حاجی سمندر از دیگر خانه‌های شناخته‌شده این محل بود.

مزارات گذر بارانه

اما گذر بارانه تنها با خانه‌ها و دکان‌هایش شناخته نمی‌شود؛ این گذر مدفن چهره‌های مذهبی و تاریخی کابل نیز هست. در احاطه‌ای مشهور به زیارت بابا ولی ـ که برخی آن را بابا لولی می‌خوانند ـ قبری قرار دارد که نزد اهالی محترم است و با کتاره چوبی احاطه شده، بی‌آنکه لوحه سنگی داشته باشد.

در کنار آن، قبری با کتیبه‌ای به تاریخ وفات میر عبدالحسین بن حاجی حسن (سنه ۱۰۲۰ هـ) دیده می‌شود. پهلوی آن، قبر میر واعظ صاحب کابلی قرار دارد؛ عالمی متقی و خطیبی صاحب‌طبع که به «واعظ» تخلص می‌کرد. اگرچه لوحی بر مزارش نیست، اما نام و تبارش در کابل به کثرت و عزت باقی است.

در همین احاطه، قبر میر حاجی صاحب (سنه ۱۲۸۲ هـ) با کتیبه‌ای منظوم دیده می‌شود و نیز قبر میر عتیق‌الله، پسر میر حاجی و داماد امیر عبدالرحمن‌خان، که کتیبه‌اش با مرثیه‌ای مفصل از وفات او در هشتم ربیع‌الثانی ۱۲۸۴ هـ حکایت دارد. همچنان قبور بوبوجان، میر عبدالرحمن (که در ۱۲سالگی درگذشت) و حافظ میرحاجی نیز در همین احاطه قرار دارد.

در بخش دیگر، در مندوی خربوزه‌فروشی (که بعدها بوریا‌فروشی خوانده شد)، بر بلندی‌ای زیارت اکرم‌گل قرار دارد؛ از فقرای اوایل عصر امیر حبیب‌الله‌خان. در حریق بزرگ سال ۱۳۳۸ ش، با آنکه آتش اطراف زیارت را فرا گرفت، خود مزار و توغ‌هایش سالم ماند و همین واقعه بر اخلاص مردم افزود. در کنار قبر اکرم‌گل، قبری دیگر نیز هست که موسفیدان آن را متعلق به یکی از عرفای قدیم با نسبت سیادت می‌دانند؛ هرچند نامش معلوم نیست، اما زیارت بیشتر به نام اکرم‌گل شناخته می‌شود.

گذر بارانه، همچون بسیاری از گذرهای کابل قدیم، آمیزه‌ای از زندگی روزمره و حافظه تاریخی است؛ جایی که خانه‌های پیشه‌وران و مدیران دولتی در کنار مزار عالمان و عارفان، تصویری از پیوند اجتماع و معنویت را در دل شهر شکل داده است.

#سروش‌مهرنوش‌نیکزاد

منابع:

رحمانی، غلام‌سخی. چهارچته سرچوک کابل، بخش «گذر بارانه».

خلیل، محمد ابراهیم. مزارات کابل، بخش «مزارات گذر بارانه».