کودتای ثورچگونه رخ داد؟

نگارش :جنرال عبدالواحد خرم :
هفتم ثور است. جلسهٔ کابینه در ارگ جریان دارد و ظاهراً سردار محمد داوود خان از حرکت کودتاچیان آگاه نیست . در کتاب «۲۴ ساعت که سرنوشت افغانستان را تغییر داد» آمده است که محافظ خاص داوود خان وارد جلسهٔ کابینه می‌شود و او را از حرکت تانک‌ها آگاه می‌ سازد، اما داوود خان در پاسخ می‌گوید که او تانک‌ها را نخواسته است . در آن روز، نرمک‌نرمک باران ملایمی در کابل می‌بارید و طوفان به‌سرعت به‌سوی کاخ داوود پیش می‌رفت؛ اما او در بی‌خبری کامل، جلسهٔ کابینه را در ارگ رهبری می‌کرد تا در مورد سرنوشت رهبران حزب دموکراتیک خلق تصمیم بگیرد. حوالی چاشت، وطنجار دستور شلیک را صادر کرد. با شنیدن صدای گلوله‌های زره‌ پوش، داوود خان جلسهٔ کابینه را متوقف ساخت و دستور داد اعضای خانواده‌اش از شهر به قصر منتقل شوند. سپس با لحنی سرد به وزیرانی که در جلسه حضور داشتند گفت: «چارهٔ خود را بکنید»!

نخستین گلولهٔ توپ حوالی ساعت یازده، ساختمان وزارت دفاع را هدف قرار داد و ارتباط رئیس‌جمهور با قومندان قول اردو قطع شد. رهبران جناح‌های خلق و پرچم از زندان ولایت کابل آزاد گردیدند .

شهنواز تنئ، که در آن زمان قومندان تولی اول نیروهای کماندو در بالاحصار بود، می‌گوید دستور حمله بر ارگ را دریافت کردیم. نیروهای طرفدار حزب خلق ساعت یازده‌ونیم پیش از چاشت وارد رادیو تلویزیون ملی شدند و پس از آن ارگ را محاصره کردند. کودتاچیان بلافاصله قومندانی نیروی هوایی، میدان هوایی بین‌المللی کابل، وزارت مخابرات و وزارت دفاع را اشغال کردند. تلاش‌های داوود خان برای برقراری ارتباط با گروه‌های وفادار به او در ارتش به نتیجه نرسید .

پس از ظهر همان روز، حوالی ساعت سه بعد از ظهر، بمباران هوایی بر ارگ ریاست‌جمهوری شدت گرفت. مقاومت محافظان ارگ در برابر یورش کودتاچیان قابل توجه بود و حتی شماری از زرپوشان در اثر شلیک گارد ریاست‌جمهوری آتش گرفتند. برخی از افسران پرچمی که در ترکیب محافظان ارگ حضور داشتند، تصور می‌کردند کودتا از سوی اخوانی‌ها رهبری می‌شود؛ به همین دلیل سرسختانه از ارگ دفاع می‌کردند.

ساعت هفت شام، در حالی که هنوز گارد مدافع ریاست‌جمهوری مقاومت می‌کرد و داوود خان زنده بود، رادیو کابل اعلام کرد: «کاخ قدرت آخرین جلاد دودمان نادرشاه فرو ریخت ».

محمداسلم وطنجار، قومندان کندک زره‌ دار پلچرخی، اعلامیهٔ حزب دموکراتیک خلق را چنین خواند :

گران اورېدونکي، توجه وکړئ. د نظامي انقلابي شورا اعلامیه :

د اسلم وطنجار د زره ‌دارو قواوو جگرن :

«د افغانستان په تاریخ کې د لومړي ځل لپاره د ظلم، استبداد او د نادري کورنۍ د واکمنۍ وروستۍ پاتې شوني له منځه یووړل شول او ټول دولتي واک خلکو ته ولېږدول شو. دولتي قدرت اوس د نظامي انقلابي شورا په لاس کې دی ».

با این حال، حملات متواتر هوایی و زمینی بر ارگ ادامه داشت و محافظان ریاست‌جمهوری همچنان مقاومت می‌کردند. جنگ بیش از چهارده ساعت، یعنی تا پنج صبح هشتم ثور، جریان یافت. نیروهای تحت امر شهنواز تنئ وارد قصر گلخانهٔ ارگ شدند؛ جایی که سردار داوود خان همراه با اعضای خانواده اش و برخی از منسوبین حکومتی حضور داشتند .

دستور بازداشت داوود خان در دست امام‌الدین، افسر قطعهٔ کماندو، بود. امام‌الدین به محض مواجهه با داوود خان گفت: «نظر به دستور کمیتهٔ مرکزی حزب دموکراتیک خلق، تسلیم شوید.» داوود خان پاسخ داد: «به کمونیست‌ها تسلیم نمی‌شوم» و سپس بر امام‌الدین آتش گشود. در نتیجه، امام‌الدین از ناحیهٔ بازو زخمی شد. امام الدین که تاکنون زنده است ؛می گوید : وقتی گلولۀ داوود خان به بازویم اصابت کرد ؛توانسم برداوودخان . فیرکنم واورا مجروح سازم .بعد ازان توانائی شلیک را از دست دادم .دران حالت داوود خان به پسرش میرویس امرکرد که باقی خانواده اش را بکشد تا زنده بدست کودتا چیان نیفتند .میر ویس که مجهز به سلاح بود؛ به شمول داوودخان وخودش 17 تن اعضای خانواده اش را از پای دراورد .این مطلب را خانم میرویس که ازان جمع زنده مانده بود بارها بیان کرده است .این بانو که د رامریکا زنده گی می کرد ؛دوسال قبل چشم ازجهان پوشیده است.

این خودکشی داوود خان حوالی ساعت شش صبح هشتم ثور، همراه با هفده تن از اعضای خانواده‌اش انحام یافت ؛ ولی تعداد از محافظان و کارمندان وهواخاهانش در دفاع از وی ، توسط کودتاچیان کشته شدند. این کودتا به‌شکل غافلگیرکننده‌ای به پیروزی رسید و بدین‌گونه فصل تازه‌ای در تاریخ افغانستان آغاز گردید .

یکی از گاردهای داوود خان که از این حادثه جان سالم به در برده بود، بعدها چنین روایت می‌کند: «ساعت یازده بجه آوازه بود که مهمانان داوود خان می‌آیند، اما جنگ در ارگ شروع شد. نشرات رادیو قطع شد و تا فردا مردم همه وارخطا بودند. پس از اعلامیه‌ای که حکومت سردار داوود خان از بین رفته است، مردم بسیار جگرخون شدند».

جسد سردار محمد داوود خان و اجساد سایر اعضای خانواده‌اش در منطقهٔ پولیگون پلچرخی کابل دفن شد. پاچا میر، که در آن زمان رئیس حفظ و مراقبت قوای چهار زره ‌دار در پولیگون پلچرخی بود و اجساد داوود خان و خانواده‌اش را دفن کرده بود، آن روز را چنین حکایت می‌کند: « شب بود، موترها آمدند و به ما گفتند مرده‌ها را پایین کنید. نمی‌فهمیدم که کی هستند. یک تن را دفن کردیم، نشناختیم؛ دومی را هم نشناختیم؛ اما وقتی سومی را داخل قبر بردیم، دیدیم که داوود خان است. بسیار حیرت‌زده شدم ».

در زمان حکومت حامد کرزئ، اجساد سردار داوود خان و خانواده‌اش از منطقهٔ پولیگون پلچرخی دوباره پیدا شد و سپس در یک مراسم خاص در تپهٔ تاج‌بیک به خاک سپرده شدند. به گفتهٔ سلیمان لایق، این کودتا در پی تیرگی روابط دوستانهٔ سردار محمد داوود خان با اتحاد جماهیر شوروی و همچنان تیرگی روابط او با حزب دموکراتیک خلق افغانستان صورت گرفت ..