معاهده باکو و کودتای شورای هماهنگی

این متن فشرده و جزییاتی از سال‌های حکومت مجاهدین و بحران در کشور را گرد آوری کرده است که برای جوانان علاقمند بسیار با اهمیت است. نویسنده خود شاهد مستقیم بسیاری از حوادث است.

۱۱جدی ۱۳۷۲

معاهده باکو و کودتای شورای هماهنگی:

۱۱ جدی آغاز یکی از نحس ترین دوره های تاریخ معاصر کشور که ده ها هزار قربانی، صدها هزار آواره و ویرانی‌ها و آسیب های ممتد در پی داشت.

بعد از سقوط حکومت حزب وطن (حزب دموکراتیک خلق) به رهبری داکتر نجیب و روی کار آمدن دولت مجاهدین به رهبری صبغت الله مجددی در ۸ ثور ۱۳۷۱ هجری خورشیدی؛ افغانستان برای چند هفته وضعیت آرام داشت اما تراکم نیروهای مسلح جهادی در پایتخت؛ آرامش پیش از توفان را مانند بود زیرا پیش از ۸ ثور نیروهای حزب اسلامی گلبدین حکمتیار توسط نیروهای تحت فرمان احمدشاه مسعود از شهر کابل بیرون رانده شده بودند و تلفاتی جانی نیز به طرفین وارد گردیده بود.

در نخستین هفته های زمامداری صبغت الله مجددی؛ حزب وحدت اسلامی به رهبری عبدالعلی مزاری جنگهایی را در ساحات ده بوری، کوته سنگی، کارته چهار و مناطق پیرامون آنها آغاز کردند که در نتیجه شمار زیادی از نیروهای اتحاد اسلامی به رهبری عبد#رب رسول سیاف را به قتل رساندند و‌ بر نیروهای کمیسیون موظف امنیتی نیز حمله ور شدند که تنش ها به زودی خاموش گردید.

در نخستین هفته های ماه جوزای آن سال نیروهای عبدالعلی مزاری حملات نبستاً گسترده را بالای نیروهای اطراف شان در غرب کابل و‌ مناطق پل آرتل، سینما پامیر و چند جای دگر آغاز کردند که جریان جنگ به وساطت هیات های مصالحه خاموش شد اما بازداشت شهروندان غیر هزاره و به ویژه پشتونها توسط نیروهای حزب وحدت در مناطق غرب کابل آغاز گردید و ادامه یافت.(۱)

حکمتیار طیاره حامل صبغت الله مجددی را هدف حمله موشکی قرارداد که سبب تخریب طیاره بوینگ گردید اما به سرنشینان آسیب نرسید.(۲)

نیروهای تحت فرمان عبدالرشید دوستم، رسول پهلوان، غفار پهلوان و شماری از صاحب منصبان نیروهای حکومت پیشین در ساحات بالاحصار کابل، تپه مرنجان، میدان هوایی کابل، قصبه خانه سازی و چند محل دیگر پایتخت مستقر بودند و نیروهای تحت امر سید منصور نادری در ساحات تایمنی و تهیه مسکن کابل قرارگاه داشتند که هرازگاهی در مناطق پیرامونی شان و به ویژه در مناطق مکروریان کهنه و نزدیکی های جاده میوند به زور گیری، سرقت مسلحانه و بازداشتها اقدام میکردند.

در نیمه دوم ماه جوزا حملات راکتی حکمتیار (نخست وزیر دولت مجاهدین) بر شهر کابل آغاز گردید که بعد از سپری شدن مدت کار دو ماهه صبغت الله مجددی و آغاز کار برهان الدین ربانی؛حملات راکتی گلبدین حکمتیار ادامه داشت و شدت گرفت.(۳)

گلبدین حکمتیار موجودیت جنرال بابه جان، جنرال دوستم، ملیشه های شمال و افراد دولت نجیب در دولت اسلامی را بهانه برای حملات راکتی و‌ مسدود کردن راه های شهر کابل عنوان میکرد و عبدالعلی مزاری چندین بهانه برای ادامه جنگ میاورد.(۴)

عبدالعلی مزاری و حکمتیار به وساطت ایران و پاکستان نشست هایی داشتند و به ایتلاف هایی دست یافتند که در خزان سال ۱۳۷۱ حملات مشترک را بر مواضع دولت در غرب کابل انجام دادند و ساحات دارالامان و ده دانا تا سفارت روسیه به تصرف نیروهای گلبدین حکمیتار و‌عبدالعلی مزاری درآمد و اراضی هر دو جریان به هم وصل گردید، نیروهای حکمتیار به حمایت نیروهای عبدالعلی مزاری در مناطق شمال غربی شهر کابل و ارتفاعات افشار نیز مستقر شدند.(۵)

هم زمان بر آن جنگ در جمهوریت های آزاد شده شوروی وقت شعله‌ور بود که شماری از تنظیم های جهادی(اتحاد اسلامی و حزب اسلامی به رهبری حکمتیار) با اعزام نیرو و «حمایت از جهادگران عرب» در فکر گسترش جهاد بودند و جنگ هایی را در تاجیکستان، ازبکستان، آذربایجان و بعضی جمهوریت های شوروی سابق حمایت میکردند.

گلبدین حکمتیار چندین مرکز سوق واداره در ایران و به ویژه در شهر مشهد داشت که امور جلب، جذب، انسجام و ارسال نیروی بشری به جنگ های آذربایجان در آن مراکز مدیریت میشد

ورهبری نیروها در آذربایجان را وحیدالله سباوون رییس اطلاعات حزب اسلامی عهده دار بود(۶)

کشور های منطقه به ویژه ایران و‌ پاکستان با توجه به نفوذی که داشتند میان حزب اسلامی به رهبری گلبدین حکمتیار، وحدت اسلامی به رهبری عبدالعلی مزاری، جنبش اسلامی به رهبری عبدالرشید دوستم و نجات ملی به رهبری صبغت الله مجددی ائتلاف را زیر عنوان شورای هماهنگی شکل دادند و معاهده میان آنها در باکو پایتخت آذربایجان امضاشد .

انجینر نسیم مهدی و همایون جریر به نمایندگی از حکمتیار، جنرال ملک و عبدالقادر دوستم به نمایندگی عبدالرشید دوستم، محمد کریم خلیلی و داکتر طالب به نمایندگی از عبدالعلی مزاری ،حشمت مجددی و ***** شهید به نمایندگی از صبغت الله مجددی از جمله فعالین مذاکرات و‌تیم پیش برنده امور شورای هماهنگی بودند.

این ایتلاف در ۱۱ جدی ۱۳۷۲ هجری خورشید اقدام نظامی تمام عیار را به منظور سرنگونی دولت اسلامی به رهبری برهان الدین ربانی در پایتخت و شمال کشور آغاز کرد که بنام کودتای شورای هماهنگی موسوم گردید.

اعضای شورای هماهنگی در پایتخت موفق به تصرف ساحات تحت کنترول دولت نشدند و در شماری از مراکز شان مانند میدان هوایی کابل و اطراف آن، تایمنی، تهیه مسکن و بعضی مراکز داخل شهر سرکوب نیز گردیدند.

شورای هماهنگی در شمال کشور مناطق زیادی را از فاریاب الی بغلان و‌ حومه شهر قندز تصرف کرد که جنگ های خونین در آن مناطق آغاز گردید.

شورای هماهنگی اقدام به چاپ پول کرد که حکمتیار از آدرس نخست وزیر،کریم خلیلی از آدرس وزیر مالیه و غلام محمد ییلاقی از آدرس وزیر تجارت دولت اسلامی « مشروعیت دهنده » چاپ بانکوت های مذکور بودند که بنام پول جنبشی مشهور بود و میان موتلفین تقسیم میشد.

بعد از فرار حکمتیار از کابل و‌کشته شدن عبدالعلی مزاری توسط طالبان در حوت ۱۳۷۳ شورای هماهنگی از بین رفت اما نیروهای حزب وحدت در شمال کشور همچون زیر مجموعه جنبش اسلامی و یا موتلف جنبش تا سقوط شمال به دست طالبان؛حضور داشتند.

پ ن:

۱- شهروندان زیادی به بهانه های مختلف توسط نیروهای عبدالعلی مزاری در غرب کابل و افشار بازداشت شد و بسیاری شان لادرک گردیدند و داستان تلفظ قروت (کروت) یکی یادواره های آن دوره است.

۲-صبغت الله مجددی حمله به طیاره حامل اش را در کنفراس مطبوعاتی محکوم کرد و گلبدین حکمتیار را با الفاظ رکیک عامل قضیه دانست.

۳- در فیصله تنظیم های جهادی پست نخست وزیری به حزب اسلامی تفویض شده بود که حکمتیار یک تن از فرماندهانش به اسم استاد فرید را تعیین کرد اما در موجودیت وی در صدارت بر کابل فیر میکرد.

۴- عبدالعلی مزاری جنرال خدایداد هزاره را به حیث وزیر امنیت معرفی کرده بود که با مخالفت شدید سایر تنظیم های جهادی اهل تشیع مواجه گردید و یکی از بهانه های جنگ علیه دولت وقت گردید.

۵- در پی تصرف مناطق دارالامان صدها تن از نیروی های تحت امر احمد شاه مسعود توسط نیروهای حکمتیار و عبدالعلی مزاری کشته، اسیر و ناپدید شدند.

۶- ده ها هزار از نیروهای جهادی افغانستان وجهاد گران عرب منحیث‌نیروی پیاده نظام در جنگ های دهه ۹۰ میلادی آذر بایجان علیه ارمنستان اشتراک کردند که تنظیم و رهبری آنها را دفاتر حزب اسلامی در شهر مشهد ایران عهده دارد بود.

۷- این نوشته فشرده در حد یادآواری آن حوادث‌خونین است که مستندات مکتوب و‌مصاحبه های زیادی در این باره موجود است و پژوهشگران میتوانند از آنها استفاده کنند.

گپی