مستندی از تاریخ کابل – سال ۱۲۹۵ هجری شمسى

این تصویر تاریخی از خیابان مرکزی کابل، مربوط به سال‌های ۱۲۹۵ هجری شمسى است؛ جایی که زمانی با نام گنبد کوتوالی شناخته می‌شد و در ادبیات رسمی آن دوره تعمیر ولایت کابل خوانده می‌شد. این ساختمان نه‌تنها از بناهای ارزشمند و هویت‌ساز کابل بود، بلکه بخشى از حافظه شهری و ریشه‌های بومی مردم این سرزمین محسوب می‌شد.

اما به‌جای آن‌که دولت وقت این اثر گران‌بها را به‌دلیل تاریخ و اهمیت فرهنگی‌اش،حفظ کند، برعکس، ویرانش کرد و زمین آن را به اقارب امیر توزیع نمود. اکنون همان محل را مردم با نام رستورانت خیبر می‌شناسند، نمى دانم كه حالا موجود است يا نه ؟ و مکانی که بر خرابه‌های یک بنای تاریخی بنا شده است.این تخریب تنها پایان یک ساختمان نبود،پایان یک هویت، یک نام، و یک بخش از تاریخ کابل بود.

هم‌زمان با نابودی بنا، نام اصیل خیابان نیز کم‌رنگ شد و جای آن را عنوان تازه‌ساخته‌ای چون جادهٔ نادر پشتون‌وات گرفت. این روند، آغاز پشتون‌سازی تدریجی مرکز کابل بود؛ حرکت آهسته اما هدفمند برای کنار زدن نام‌ها، نشانه‌ها و هویت‌های بومی که نسل‌ها بر این شهر سایه انداخته بود.

به این ترتیب، بخش بزرگی از تاریخ شهر بی‌صدا محو شد؛

نه با یک جنگ، بلکه با پاک‌کردن نام‌ها و ویران‌کردن یادگارها.