محمد حلیم فدایی والی خوست در نظام جمهوریت،

بسیاری از مردم از نشست من در ولایت خوست که در جریان روند صلح بیش از هزار زن در آن حضور داشتند، انتقاد کرده و آن را غیرا/خلاقی خوانده اند. با این حال، در واقعیت، اعتر/اض به این نشست کاملاً سیا/سی بود، زیرا مصادف با روز انتخابات ریاست‌جمهوری بود و برخی آن را بخشی از کارزارهای انتخاباتی می‌دانستند. در این میان برای من این بزرگترین دستاورد بود که ما سهم گیری خواهران مسلمان و با عزت خوست را در جامعه، حکومت و سیا/ست تضمین کردیم. ما به سنت آن جا/هلان متعص_ب و تنگ نظر که به زن نگاه حقارت دارند خاتمه دادیم.

کابل پوهنتون د علیحضرت محمد ظاهر شاه د پاچاهي پر مهال

کابل پوهنتون د علیحضرت محمد ظاهر شاه د پاچاهي پر مهال د کابل پوهنتون استادانو د امریکا، پخواني شوروي اتحاد، جرمني، فرانسي، مصر، هندوستان او نورو هېوادونو په معتبرو پوهنتونو کې په بېلابېلو رشتو کې تر ماسټرې او دوکتورا پورې زده کړې کړي وي. هغه مهال د کابل پوهنتون د طب، انجینری، ساینس، ادبیاتو، اقتصاد او ټولنیزو علومو په پوهنځیو کې داسې علمي نصاب تدریس کیدي، چې د نړیوالو پوهنتونونو له معیارونو سره یې سمون درلود، د پوهنتون د تدریس ژبه یوازې ملي ژبې نه وي، بلکې انګلیسي، روسي، جرمني او فرانسوي منابع په رسمي ډول پکښې کاریدي، چې دا په خپله د نړیوال علمي نصاب د پلي کیدو تر ټولو لویه نښه ده.

د کندهار تاریخ، چې کوټه، پښین، ژوب، سبی، ارغنداب، هلمند، زمینداور او فراه پکې شامل دي، تر ډېره له پامه غورځول شوی دی

تر ډېره له پامه غورځول شوی دی. د سویلي افغانستان او د شمال ختیځ بلوچستان اصلي واکمنان زما څلورم نیکه او د هغه وروڼه وو، په ځانګړي ډول د امیر پاینده خان بارکزي زامن. دا لیکنه د ۱۸۱۸ څخه تر ۱۸۵۵ پورې د کندهار د شاهي نظام او تر ۱۸۷۹ پورې د هغه د حکومتولۍ کره او تاریخي بیان وړاندې کوي، او د سردار کهندل خان، د هغه د وروڼو، زامنو او وروسته د کابل د امیر دوست محمد خان د لاسوهنې سیاسي رول روښانه کوي. د کندهار خپلواکه شاهي واکمني (۱۸۱۸–۱۸۵۵) له ۱۸۱۸ څخه تر ۱۸۵۵ پورې، کندهار د بارکزي کورنۍ یو خپلواک شاهي نظام درلود او د کابل تابع نه و. پنځه واکمن وروڼه دا وو: ۱. سردار شیردل خان۲. سردار پردل خان۳. سردار کهندل خان۴. سردار مهردل خان ۵. سردار رحمدل خان.

اسناد سخن می‌گویند:

جالب است بدانید که تا 80 سال پیش تمام اسناد و مدارک دولتى و مطبوعاتی افغانستان، از جمله شناسنامه(تذکره) به زبان فارسى بوده است؛ حتى نام «زبان فارسى» نیز به «لسان دری» تغییر پیدا نکرده بود. شناسانه(تذکره) خود شاه امان الله خان پشتون‌تباربه زبان فارسی نوشته شده است و کتاب مضمون دری مکتب دولت امان الله (امانیه)، نیز چنانکه در عکس می‌بینید، تحت نام « کتاب فارسى» چاپ و نشر می‌شده است. جالب‌تر این که پدر مطبوعات افغانستان و مؤسس اولین روزنامه فارسى در کابل، محمود طرزی از پشتون‌های محمدزایی بود.

برگه هاى از تاريخ

اولین خانم مسیحی در افغانستان :

اولین حاکم افغانستان که زن مسیحی داشت امیر محمد اعظم خان بود. او یکی از امرای کمتر شناخته شده افغانستان است که برای مدت کوتاهی از ۱۲۴۶ الی ۱۲۴۷ هجري شمسي حکومت کرد. اعظم خان پسر امیر دوست محمد خان کاکای امیر عبدالرحمن خان بود. او پس از آنکه برادرش محمد افضل خان بر اثر مرض وبا در کابل در گذشت، به تخت پادشاهی تکیه زد. پس از به قدرت رسیدن نیز بسیار زود تخت را به امیرشیر علی خان واگذار کرد و خود باقی عمرش را در تبعید در ایران گذراند.

کودتای ثورچگونه رخ داد؟

نگارش :جنرال عبدالواحد خرم :
هفتم ثور است. جلسهٔ کابینه در ارگ جریان دارد و ظاهراً سردار محمد داوود خان از حرکت کودتاچیان آگاه نیست . در کتاب «۲۴ ساعت که سرنوشت افغانستان را تغییر داد» آمده است که محافظ خاص داوود خان وارد جلسهٔ کابینه می‌شود و او را از حرکت تانک‌ها آگاه می‌ سازد، اما داوود خان در پاسخ می‌گوید که او تانک‌ها را نخواسته است . در آن روز، نرمک‌نرمک باران ملایمی در کابل می‌بارید و طوفان به‌سرعت به‌سوی کاخ داوود پیش می‌رفت؛ اما او در بی‌خبری کامل، جلسهٔ کابینه را در ارگ رهبری می‌کرد تا در مورد سرنوشت رهبران حزب دموکراتیک خلق تصمیم بگیرد. حوالی چاشت، وطنجار دستور شلیک را صادر کرد. با شنیدن صدای گلوله‌های زره‌ پوش، داوود خان جلسهٔ کابینه را متوقف ساخت و دستور داد اعضای خانواده‌اش از شهر به قصر منتقل شوند. سپس با لحنی سرد به وزیرانی که در جلسه حضور داشتند گفت: «چارهٔ خود را بکنید»!

عمر داوودزی، سفیر سابق افغانستان در پاکستان در بخشی از کتاب خاطراتش به جزییات دیدار با ملا برادر در بازداشت گاه استخبارات پاکستان پرداخته است

پروسهٔ صلح به مسیر اصلی‌اش بود. ملا برادر، یکی از رهبران معدود طالبان، بخشی از نیروهای طالبان را رهبری می‌کرد و به‌خاطر حمایت از توافق سیاسی صلح، از شهرت خوبی برخوردار بود. ملا برادر رفیق نزدیک و از خویشاوندان ملا عمر بود. پیش از ناپدید شدن در سال ۲۰۰۱، ملا عمر، ملا برادر را به‌حیث سرپرست رهبری طالبان تعیین نمود.

د محمود باچا لټان، دا کیسه مو اورېدلې؟

د کونړ سید محمود پاچا څوک وو؟

"سیدمحمود پاچا چې د کونړ په پاچا او نواب سره یې شهرت درلود د سید بهاالدین پاچا زوی او د سید نظیف الله پاچا لمسی دی. نوموړی د پشد د سیمې سید و چې د نسب شجره یې د حضرت پیغمبر لمسي حضرت امام حسین (رض) ته رسیږي. دی د سید جمال الدین افغان تربور کیږي نوموړی د سوات,بونیر او کونړ په سیمو کې د ۱۸۸۳ نه تر ۱۸۸۶پورې نوابي او پاچا هي درلودله.

دتښتيدلو جنګسالارانو او تازي پاشستانو ملکيتونه او جايدادونه ضبط او دولتي اعلان شول

ويل کېږي د امارت دمشرتابه له لوري دتښتيدلو جنګسالارانو او تازي پاشستانو ملکيتونه او جايدادونه ضبط او دولتي اعلان شول، دواکمن چارواکو دوينا په اساس ديادو ملکيتونو او جايدادونو دوسيې نظامي محکمې ته سپارل شوي دي، چې په اړه به يې نظامي محکمه تصميم نيسي، واکمن دي ياد ملکيتونه او جايدادونه ليلام او په ترلاسه کيدونکو پيسو دي په هيواد کې دبريښنا ستر ستر بندونه صنعتي کارخونې او ستري فابریکي جوړي کړي، ځکه د همدغه ولس شتمني او پانګه يې لوټلي او غلا کړي وه، چې بايد بيرته دولس او هيواد په ګټه ترې استفاده وشي.

نهضت امانی

نهضت امانی شکست نخورد ، فقط متوقف شد

امان‌الله غازی، قهرمانی که ارزش قهرمانی را نابود نکرد، بلکه تعریف کرد، ملتی که باید دوباره برخیزد. قهرمان واقعی کسی است که ملت را از خودش بزرگ‌ تر می‌ بیند. در تاریخ ملت‌ ها لحظه‌ هایی وجود دارد که نه تنها مسیر آینده را تعیین می‌کنند، بلکه روح جمعی یک قوم را شکل می‌ دهند.

برای افغانستان، یکی از آن لحظه‌ های سرنوشت‌ ساز، دوران شاه امان‌الله خان است، مردی که نه تنها برای استقلال جنگید، بلکه برای آزادی اندیشه، عزت انسان، و رهایی از زنجیرهای جهل و عقب‌ماندگی قیام کرد.

او تنها یک پادشاه نبود، او یک نهضت بود، یک افق بود، یک جرأت تاریخی بود که می‌ خواست ملت را از قرون تاریک به روشنایی قرن بیستم پرتاب کند.

د لوګر ولایت پېژندنه

لوګر ولایت د هېواد له مهمو، لرغونو او تاریخي ولایتونو څخه دی، چې د شمالي عرض‌البلد په ۳۳ درجې او ۶۰ دقیقو او د ختیځ طول‌البلد په ۶۹ درجې او ۸۸ دقیقو کې موقعیت لري او د افغانستان له مرکزي ولایتونو څخه شمېرل کېږي.

د لوګر ولایت مرکز (پل‌علم ښار) د کابل ښار په جنوب کې د کابل–گردېز د عمومي لویې لارې پر غاړه، شاوخوا ۶۰ کیلومتره لرې پروت دی. دا ولایت له شماله له کابل، له جنوبه له پکتیا، له ختیځه له پکتیا (یوه برخه قبایلي سیمه پاړه‌چنار) او د ننګرهار ولایت له حصارک ولسوالۍ، او له لوېدیځه له میدان وردګ او غزني ولایتونو سره ګډه پوله لري.

۱/فبروري/۱۹۸۹. عبدالحق علومي .خلقی که پرچمی

نن تر دغه عکسه بیا یو سوال راته پیدا سو. ښاغلی عبدالحق علومي یو افغان نظامي او دولتي آفسر وو .چې د جمهوریت د ولسمشر محمد داؤد خان د حکومت ولۍ پر مهال په جمهوري ګارډ کې خپل خدمات ترسره کول. او داسي هم ویل کیږي. چي د ثور د کودتا د مهمو کسانو څخه وو. دغه جګړن تورن آفسر په ۱۹۹۲ د آپریل پر ۲۸ تمه د مجاهدینو سره هم یوځای سو. چي په اخیر کې مرګ هم د هغه مجاهدینو په لاسو وسو.چي دوی په اول سر کي لبیک ورته ووایه.

نوټ : هغه خلک چي خلقیان وه د ثور په کودتا کې برخه واخیستل. بیا ورسته پرچمیان ولي سول.

یعني د اوله سره د دوی مرام قوي نه وو.که څنګه ؟

عکس د ۱/فبروري ۱۹۸۹ ع کال دی

سفیر آمریکا در کابل چگونه ربوده و کشته شد؟

در سال 1979 آدولف دابس، سفیر ایالات متحده آمریکا در افغانستان را افراد ناشناسی ربودند و سپس او در درگیری کشته شد.

فقیر محمد فقیر در آن‌زمان رئیس دفتر "شورای انقلابی" بود و در ارگ کار می کرد، گفته است که چهار نفر در منطقه شهر نو کابل، کوچه مرغ‌‌ها، موتر سفیر آمریکا را متوقف کردند، به راننده سفیر دستور دادند که به سمت هوتل کابل حرکت کند. جایی که در حال حاضر هتل سریناست.

به گفته فقیر محمد فقیر، این چهار نفر عضو حزبی بودند که به "ستم ملی" مشهور بود.

په نوشکي کې د ای‌اېس‌ای پر مرکز د تېرې ورځې ځانمرګی برید یوې بلوچې ښځې کړی

د بلوڅ ازادۍ پوځ (BLA) د سلواغې ۱۱مه په بلوچستان کې پراخ بریدونه کړي دي.

راپورونه وایي، په نوشکي کې د ای‌اېس‌ای پر مرکز لومړی ځانمرګی برید وشو چې سرچینې ادعا کوي بریدکوونکې یوه ښځه وه.

د مرګ‌ژوبلې په اړه بېلابېل ارقام خپاره شوي، خو د پاکستان حکومت تر اوسه د تلفاتو کره شمېر نه دی تایید کړی.

گذر دیوان‌ بیگی کابل؛

از منصب قضایی تا حافظهٔ شهری:

گذر دیوان‌بیگی از محلات کهن کابل است که نام آن مستقیماً با ساختار دولت‌داری در دورهٔ درانی پیوند دارد. این گذر نه‌تنها یادگار یک منصب مهم اداری–قضایی در دولت احمدشاه ابدالی است، بلکه نمونه‌ای روشن از چگونگی شکل‌گیری محلات شهری کابل بر بنیاد نهادهای حکومتی، شبکه‌های قدرت و زیست روزمرهٔ مردم به‌شمار می‌رود.

دیوان‌ بیگی؛ منصب و معنا:

د بابای ملت ظاهر شاه په اړه یو جعلي کتاب

زما د ژوند خاطرې:

په ۱۹۹۲ کال کې په کوټه کې اوسېدلم، هلته د مولوي زاهدي احمدزي یو کتاب ګوتو ته راغی، چې نوم یې دا و: (د افغانستان مسلمان ملت ظاهر شاه نه غواړي). کتاب پر خړ اخباري کاغذ چاپ شوی، سپينه پښتۍ یې درلوده، په لاس خطاطي شوی او تقریبا دوه سوه مخه به یې درلودل.

دا کتاب مې ځکه رانیو، چې له روسانو سره د جهاد په وختونو کې استاد سياف، استاد رباني او حکمتیار او د هغوی ړندو پلویانو په ظاهر شاه پسې خورا ډېر تورونه تړلي وه، ما ویل کېدای شي په دې کتاب کې د ظاهرشاه په اړه اسناد وړاندې شوي او یا د هغه په اړه سروې شوي وي.

د میکناټن مقبره

په ۱۸۴۱م د دسمبر په ۲۳ د کابل په جنوبي غونډۍ د انګریز استاځي ” ویلیم میکناټن” قتل د برطانوي سلطنت لپاره لوی ګوزار و.

د میکناټن پلار د شمالي آیرلینډ اوسیدونکی او په مدراس کې مشر قاضي و. ویلیم په انګلستان کې د سبق څخه وروسته ۱۸۰۹م کې د ایسټ انډیا کمپنۍ پوځ کې افسر په توګه هند ته لاړو. لس کاله وروسته دی د بنګال د ملکي (انتظامي) خدمتونو ته يې واخیستو. ده څو ژبې زده کړې وې او د قانوني معاملو په اړه يې څو کتابونه هم ولیکل. په ۱۸۳۳م کې ده په کلکتې کې د سیاسي او جاسوسي شعبې د مشر، ویلیم بینټینک سره کار کاو. په ۱۸۳۷م کې دی د هند نوي ګورنر جنرل لارډ آکلینډ په باوري مشیرانو کې شامل شو. تر ۱۸۳۹م هم لاهور د ایسټ انډیا کمپنۍ له کنټرول بهر او تر پیښور د سیکانو تکړه پوځ پروت و.

شفیع دیوانه از رهبران حزب جنایتکار وحدت به رهبری مزاری تروریست

بر اساس روایت‌های فراوان مردمی، شهادت بازماندگان و گفته‌های زندانیان سابق، شفیع دیوانه به‌عنوان یک قومندان جنایتکار جهادی شناخته می‌شد که خشونت را نه ابزار جنگ، بلکه مانند سایر قوماندان های جنایتکار جهادی شیوه‌ی زندگی کرده بود. اتهام اصلی که همیشه همراه نام اوست، شکنجه‌ی سیستماتیک و انواع قتل های مردم بیگناه و غیر نظامیان است.

مردم ملکی غیر هزاره، افراد متهم به همکاری با جناح‌های رقیب، و گاهی حتی غیرنظامیان سنی، در بازداشتگاه‌های غیررسمی تحت ضرب‌وشتم شدید، گرسنگی، تحقیر و آزار روانی قرار می‌گرفتند. بعضی روایت‌ها از بستن افراد به تیر، لت‌وکوب با کابل و چوب، و نگه‌داشتن طولانی‌مدت در شرایط غیرانسانی حرف می‌زنند.

«هغه راز چې نه مې غوښتل افشاء شي!»

دا کتاب د سردار محمد داود خان د جمهوریت د دورې د ټولګټو چارو د وزیر، او د لیکوال په وینا د «سپینې کودتا» د طراح، غوث‌الدین فایق له خوا لیکل شوی دی. د کتاب پښتو ژباړه داود افغان کړې ده.

لیکوال په دې اثر کې د خپلو سترګو لیدلي حالات رااخیستي او لوستونکو ته د سردار محمد داود خان د شخصیت، د کودتا د کولو د انګیزو، له هغه وروسته د شویو ناځوانیو، او د واک د پرځېدو په تړاو مهم او اړین معلومات وړاندې کوي.

دا کتاب د صداقت خپرندویه ټولنې له خوا په ۱۴۰۱ل کال کې، په ۲۰۸ مخونو او د ۵۰۰ ټوکونو په شمېر چاپ شوی دی.

د کتاب اصلي تمرکز د سردار محمد داود خان پر کړو خدمتونو، په کودتا کې د کمونستانو د لاس نه لرلو، او همدارنګه پر دې موضوع بحث کوي چې څنګه د کودتاچیانو ملګرو د سلا مشورو نه اورېدل د یوه ستر ناورین لامل شول، او هېواد څنګه د «سور ښامار» خولې ته ولوېد.

شور بازار کابل؛

گذری میان تاریخ، تجارت و فرهنگ شهری:

شوربازار، یکی از کهن‌ترین گذرهای کابل، تنها یک بازار یا کوچهٔ تجاری نبوده است؛ این گذر در سده‌های گذشته نقشی چندلایه در زندگی شهری ایفا کرده: محل دادوستد، هم‌زیستی دینی و قومی، تجمع فرهنگی، و صحنهٔ رویدادهای سیاسی و تاریخی.

این گذر تاریخی در میان گذر سنگ‌تراشی و بالاحصار کابل واقع شده است؛ جایی که به باور برخی پژوهشگران، مرز میان «شهر» (بالاحصار به‌عنوان مرکز قدرت سیاسی) و «بازار» (فضای زندگی روزمرهٔ مردم) را شکل می‌داد. برخی منابع محلی بر این باورند که نام «شوربازار» از ترکیب «شهر و بازار» برآمده، اگرچه برخی پژوهش‌های دیگر آن را به معنای ازدحام و هیاهو می‌دانند.

بازار در سایهٔ بالاحصار: