ټولنیزې شبکې څنګه وکارول شي!؟

شېرمحمدامیني ستانکزی

په ننني ټکنالوژیک عصر کې فیسبوک او نورې ټولنیزې شبکې زموږ د ارتباطاتو یوه مهمه برخه ګرځېدلې ده. دغه شبکې د اړیکو جوړولو، معلوماتو شریکولو او د نويو نظریو د زده کړې لپاره غوره وسیله ده. خو ددې ترڅنګ کاروونکي باید هڅه وکړي یوازې هغه مطالب، مضمونونه او معلومات خپاره کړي، چې د خلکو لپاره د لوستلو ارزښت ولري.

په دې وروستیو کې د کابل ښاروالۍ له لوري په څلورلارو کې د لیکدړو نصب ترسره شوی، چې د سیمو نومونه  په دواړو ملي او انګلیسي ژبو ذکر شوي دي. دا یو ښه اقدام دی، چې خلکو سره د سیمو د پېژندنې او موندلو په برخه کې مرسته کوي.

مبارز ملی و قهرمان جنگ اول افغان-انگلیس

نائب امین الله خان لوگری

دافغان-انگریزد لومړی جگړی اتل اوملی مبارزنائب امین الله خان لوگری لنډ ژوندلیک.

ابرمرد کارنامه های عظیم ملی، نائب امین الله خان لوگری در سـال ۱۷۸۲ میلادی در قریهٔ برکی راجان ولایت لوگر تولد و درسال ۱۸۵۷ میلادی (تاریخ شاید بسیار دقیق نباشد) جهان فانی را وداع گفت.

د سترو کارنامو خاوند نائب امین الله خان لوگری په ۱۷۸۲ میلاد کال کی د لوگر په برکی راجان کلی کی نړی ته سترگی پرانستی او په ۱۸۵۷ میلادی کال کی یی نړی څخه سترگی پټی کړی.

فروپیسور برهان الدین ربانی واکمنی ته لنډه کتنه

برهان الدین ربانی د محمد یوسف زوی دی چی په ۱۹۴۰ کال کی د هیواد په شمال ختیځ بدخشان ولایت کی زیږیدلی دی په قوم تاجک او د افغانستان تاریخ او خپرونی لیکوال په قوم یفتلی یاد کړی دی چی له ۱۹۹۲ ز څخه تر ۱۹۹۵ ز پوری د افغانستان په کورنیو جګړو کی شکیل واکمن و.

واک ته رسیدل:

په پيښور کی د مجاهدینو د تنظیمی مشرانو تر منځ یوه معا هده لاسلیک سوی وه چی د هغی پر اساس به د دوو میاشتو لپاره مجددی او بیا د څلورو میاشتو لپاره برهان الدین ربانی واک تر لاسه کوی ژمنه سوی وه چی ربانی به د مجددی د دوری په پای کی کابل ته ځی خو خبره برعکس سوه او نوموړی د مجددی د واک دوی هفتی وروسته کابل ته ولاړی او مجددی د هغه د راتګ په اړه یو وخت د شکایت ږغ پورته کړی.

زه به جنت ته؛ له پښتو سره ځم

پر پښتو روانې ملنډې؛ تصادف که منظمه تګلاره؟

لیکنه: نجیب الله پاڅون

د تاریخ په اوږدو کې ځینې داسې لیکنې هم شته، که چېرې له پېړیو او نسلونو تېرې شي؛ خو خپل ارزښت له لاسه نه ورکوي او د هر نوي عصر پر ور بیا ودرېږي.

له دې ژوندیو او نه زړېدونکو لیکونو یوه هم د « پښتو ګرانه ده» تر سرلیک لاندې هغه لیکنه ده، چې نږدې اتیا کاله وړاندې د ستر پښتون، سیاستوال، مفکر او ملي مبارز ارواښاد استاد وزیر محمد ګل خان مومند «بابا» له قلمه راوتلې.

مخکې له دې چې د ستر او ویاړلي مومند «بابا» یادې لیکنې ته راشو، غواړم د همدې پلمې له مخې د دې ورځو د ځینو ناوړه کړیو له لوري پر پښتو ژبه روانو ملنډو ته لنډ ځواب ووایم.

دوی له کلونو راهیسې د پښتو ژبې پر وړاندې دوه‌ګونی او سپک چلند کړی دی، که نن په پلازمېنه کابل کې د څو لوحو «لیکدړو»، کوڅو او سیمو د نومونو د پښتو او دري لیکلو پلمه نیسي او ترې لانجې جوړوي، نو دا نوې خبره نه ده، له دې وړاندې هم پښتو ژبه په همداسې پلمو له ادارو، ښوونځیو، رسمي مکتوبونو، لوحو او ښاري نښو څخه شاته تمبول شوې وه.

د ټولنې په پرمختګ کې د ځوانانو مسئولیتونه!

شېرمحمدامیني ستانکزی

ځوانان د ټولنې هغه بنسټیز او فعال قشر دي، چې نه یوازې د ټولنې د ښه والي؛ بلکې د هېواد د آبادۍ او پرمختګ لپاره تر ټولو زیات مسوولیت پر غاړه لري. د ځوانانو د مسئولیتونو د ښه پوهېدو لپاره اړینه ده، چې په لومړي سر کې ټولنه وپېژنو، چې ټولنه څه ته وایي؟

ټولنه د انساني ژوند هغه چاپېریال دی، چې وګړي پکې د ګډو موخو، اصولو او ارزښتونو پر بنسټ یو له بل سره ژوند کوي. کله چې وګړي سره یو ځای او مېشت شي، ټولنه رامنځته کېږي. په هره ټولنه کې درې ډوله وګړي ژوند کوي؛ ماشومان، ځوانان او مشران. په دې لیکنه کې زموږ موضوع پر ځوانانو دی، یعنې هغه قشر، چې د بدلون او پرمختګ تر ټولو زیات ځواک لري او خپل مسوولیتونه په سمه توګه پېژني.

د کندهار نارنج ماڼۍ او د هغې تاریخي قدامت

کله چي مقدوني سکندر 330 کاله وړاندي تر میلاده پر افغانستان یرغل وکړ نو د (الکسندریه) په نامه ئې یو شمیر عسکر کوټونه او ودانۍ جوړي کړې چي په افغانستان کي د سکندر په واسطه 12 ودانۍ جوړي سوې چي 11 ئې لمنځه تللې او د یوې ودانۍ پاتي شوني او آثار اوس هم پاته دي.

دا ودانۍ د لرغوني کندهار د زوړ ښار د #چهل_زینو جنوبي اړخ ته د قیتول د غره په ختیځه برخه کي جوړه سوې ده چي د #نارنج_ماڼۍ (کلا) نومېږي.

دغه تاریخي ماڼۍ چي تاریخي قدامت ئې تر 2300کاله اوړي یو وخت د نړۍ د ستر امپراطور الکزاندر (#مقدوني_سکندر) پوځي اډه وه؛ ویل کېږي چي سکندر پر نارنج ماڼۍ سربېره د اوسني زابل د #قلات د غونډ پر سر یوه ودانۍ هم جوړه کړې وه چي د وخت په تېریدو لمنځه ولاړه او بیا د وخت د واکمنانو له لوري بیا ورغول سوه چي پخوانۍ بڼه ئې تر اوسه لا پاته ده.

د شهید محمد داود خان ټول کورني په شهادت ورسید

د ۱۳۵۷ لمريز کال د غويي پر اوومه سهار وختي کابل ښار پوځي بڼه غوره کړه، د راپورونو له مخې لومړي مرمۍ د ورځې په ۱۱ بجو د دفاع وزارت پر ودانۍ ولګېده او د ارګ او د قول اردو ترمنځ اړیکې یې پرې کړې، وروسته کودتاچیانو د هوایي ځواکونو قومنداني، د کابل هوايي ډګر او د مخابراتو وزارتونه ونیول. ماښام اووه بجې وې لا هم د ارګ ځانګړو وسله‌والو ځواکونو مقاومت کاوه او داوود خان لاژوندی و، چې د افغانستان ملي راډيو اعلان وکړ چې د نادر خان د واکمنۍ وروستی څلی ونړېد.

دا پنجابي او هندي‌الاصله مهاجر جرنلستان د ضیاءالحق په اشاره

پښتانه لکه ګلبدین او رباني مسعودنور د “جهاد” تر نامه لاندې دې ته وهڅول چې خپل وطن وران کړي، خپلې لوڼې له زده‌کړې بې‌برخې کړي،او تیاره د دین په نوم حاکمه کړي. حال دا چې حقیقت بل ډول و. په افغان وطن کې ښځې هغه وخت هم د اسلامي اصولو له مخې ژوند کاوه، او دا خاوره په رښتینې مانا مسلمه ټولنه وه. خو د پردې او ظاهري شعارونو تر لمس لاندې، د ولی خان او ډاکټر نجیب د فکر پلویان دومره وروسته پاتې ونه شول؛ هغوی لا هم د امن او تعلیم غوښتونکي دي.

روایت شیرارد کوپر کولز، سفیر سابق انگلیس از قضیه اخراج مایکل سمپل و مروین پیترسن در اواخر سال ۲۰۰۷

شیرارد کوپر کولز، دیپلومات سابقه دار بریتانیایی از سال ۲۰۰۷ الی ۲۰۰۹ سفیر بریتانیا در کابل بود و پس از آن نماینده ویژه بریتانیا در امور افغانستان و پاکستان شد.در پایان ماموریتش خاطرات دیپلماتیکش را تحت عنوان Cables from Kabul (مکاتبات محرم دیپلماتیک از کابل )نوشته است.کتاب حکایت ها و داستان های جالب دارد. اخراج دو دیپلمات ارشد از افغانستان یکی از مسایل خبرساز اواخر سال ۲۰۰۷ بود که شرح آن در کتاب خاطرات سفیر آمده است.نقل به مضمون.

صبغت الله مجددی واکمنی ته لنډه کتنه

د پیښور څخه د صبغت الله مجددی په مشری د نوی اسلامی حکومت کاروان د کابل پر لور د مجاهدینو تر منځ د سوی تړون په اساس حرکت وکړ تر څو د یاد تړون سره سم هغه د دوو میاشتو لپاره د واک پر ګدی کښینی په لومړی ورځ د حزب اسلامی د ځینو قومندانانو لخوا د هغوی کاروان ته لږ موانع ایجاد سوی څرخی پله ته په رسیدو سره نبی عظیمی هرکلی وکړ کله چی د ډاکټر نجیب حکومت نسکور کیده وروسته مجاهدین د مجددی په کاروان کی کابل ته نږدی سول کارمل چی له ګانیزیون سره نږدی د مکرویانو په یوه بلاک کی اوسیده او دا هر څه یی څارل او رهبری کول نبی عظیمی ته یی وویل ګوره مجددی له هر څه د لاس په ښکلولو سره خوشحالیږی که دی په لومړی کتنه کی دده لاس ښکل کړ داسی وګڼه چی یو ځل بیا مو میدان ګټلی دی.

حامد کرزی رامنشن کړئ!

دا د پکول والا د پاکستان د پوځ د ځانګړو خدماتو د ګروپ (SSG) مشر برید جنرال افضل جنجوعه او دا بل د شنې پګړۍ والا حاجي دین محمد دی چې د کرزي او غني په حکومتونو کې پر لوړو مقامونو پاتې شوی او تر اخره یې د حکومت غوړ او غوښن امتیازات اخیستل ، افضل جنجوعه له برید جنرال یوسف وروسته په ISI کې د افغانستان څانګې مسؤل و ، جنرال یوسف به د سیاف قوماندان موسی خان اکبر زاده د افغانستان په کلیو او بانډو کې ګرځوه تر څو بلد شي.

معاهدهٔ گندمک؛

نقطهٔ سقوط استقلال افغانستان

روایتی از یک توافق تحمیلی و پیامدهای ماندگار آن معاهدهٔ گندمک، امضاشده در ۲۶ می ۱۸۷۹، یکی از سرنوشت‌سازترین و مناقشه‌برانگیزترین اسناد تاریخ افغانستان به‌شمار می‌رود؛ توافقی که در اوج رقابت امپراتوری بریتانیا و روسیهٔ تزاری، استقلال سیاست خارجی افغانستان را عملاً از میان برد و مسیر تحولات سیاسی کشور را برای دهه‌ها تغییر داد. این معاهده در شرایطی میان امیر محمد یعقوب خان و نمایندهٔ بریتانیا، سر لوئیس کاوگنری، امضا شد که افغانستان زیر فشار نظامی مستقیم قرار داشت و دولت مرکزی در ضعیف‌ترین وضعیت خود بود.

قلعه فتح الله خان

عكسي از قلعه فتح الله خان، براي معلومات شما عزيزان تيمور شاه دراني بعد از رسيدن به سلطنت در پايتخت افغانستان ان زمان((( شهر قندهار)) با مخالفت هاي بعضي سرداران قندهار روبرو شد و به همين خاطر به كابل امده و كابل را پايتخت اعلان كرد از جمله سرداران وفادار به او سردار فتح الله خان بود و تيمور شاه دراني براي او منطقة فعلي قلعه فتح الله خان امروزي را پاداش داد كه اين سردار قلعه مستحكمي را كه مي بيند در ان اعمار كرده بود البته بقاياي اين قلعه تا زمان امارات امير حبيب الله خان موجود بود

هندوها و سیک‌های افغانستان؛ تاریخ فراموش‌شدهٔ یک جامعهٔ کهن

جامعهٔ هندو و سیک افغانستان از کهن‌ترین و در عین حال کم‌شمارترین اقلیت‌های مذهبی این کشور به‌شمار می‌رود؛ جامعه‌ای با ریشه‌هایی چند هزار ساله که زمانی بخشی شناخته‌شده از بافت شهری و اقتصادی افغانستان بود، اما امروز در آستانهٔ ناپدیدشدن قرار دارد. بر پایهٔ برآوردهای نهادهای بین‌المللی، جمعیت این دو گروه که در دههٔ ۱۳۵۰ خورشیدی میان ۱۵۰ تا ۲۵۰ هزار نفر تخمین زده می‌شد، اکنون به چند ده تا حداکثر چند صد نفر کاهش یافته است؛ کاهشی که حاصل دهه‌ها جنگ، تبعیض ساختاری و مهاجرت اجباری بوده است.

سرنوشت سیاسی افغانستان با نام‌های بزرگی گره خورده است

در یک قرن‌ونیم گذشته، سرنوشت سیاسی افغانستان با نام‌های بزرگی گره خورده است: از امیر عبدالرحمن تا امان‌الله، از نادر و ظاهرشاه تا داوود، از رهبران دولت‌های ایدئولوژیک تا روسای جمهور پس از ۲۰۰۱. اما اگر لایهٔ احساسات را کنار بزنیم و بر مبنای اسناد و تحلیل مورخین داخلی و خارجی نگاه کنیم، یک نکته روشن است: بسیاری از این رهبران، هرکدام در زمان خود، اشتباهاتی ساختاری مرتکب شده‌اند که زمینه‌ساز فروپاشی‌های بعدی شده است.

د شوروي اتحاد سره پوځ پر افغانستان یرغل وکړ

له نن څخه ٤٦ کاله پخوا د ۱۹۷۹ د ډسمبر په ۲۷مه /۱۳۵۸ د جدي ۶/ د شوروي اتحاد سره پوځ پر افغانستان یرغل وکړ، د افغانستان د هماغه وخت دولتمشر حفیظ الله امین یې وواژه او ببرک کارمل یې د واک پر ګدۍ کېناوه.

د ځینو نړیوالو شمېرو له مخې، په هغو نهو کلونو کې چې پخوانۍ شوروي اتحاد پر افغانستان ولکه درلوده، یو ميلیون ولسي خلک شهيدان شوي دي.

۹۰ زرهیې شوروي ضد وسله وال مخالفان یا مجاهدین، ۱۸ زره افغان سرتېري، او څوارلس نيم زره شوروي پوځیان هم ووژل شول.

پر افغانستان د شوروي د یرغل په نتیجه کې شاوخوا لسو میلیونو افغانانو خپل کلي او کورونه پرېښودل؛ ایران، پاکستان او د نړۍ نورو هیوادونو ته یې پناه یووړه.

چه کسی مسیر تاریخ افغانستان را منحرف کرد؟

یک تحلیل بلند دربارهٔ ریشه‌های بحران سیاسی افغانستان:

پرسش «چه کسی مسیر تاریخ افغانستان را منحرف کرد؟» در نگاه نخست به‌دنبال یک فرد یا یک حکومت می‌گردد؛ اما پژوهش‌های معتبر تاریخ افغانستان نشان می‌دهد که پاسخ، نه یک نام، بلکه یک الگوی تکرارشونده است. الگوی تصمیم‌گیری فردمحور، نهادهای ضعیف، شکاف‌های اجتماعی و مداخلات خارجی، بارها مسیر کشور را تغییر داده و افغانستان را در چرخهٔ بحران نگه داشته است. توماس بارفیلد، پژوهشگر برجستهٔ تاریخ افغانستان، در کتاب تاریخ فرهنگ و سیاسی افغانستان توضیح می‌دهد که «بحران‌های افغانستان زمانی عمیق شده‌اند که دولت، جامعه و قدرت‌های خارجی هم‌زمان در برابر هم قرار گرفته‌اند، نه در کنار هم.»

میر محمدعلی، مشهور به «آزاد»

میر محمدعلی، مشهور به «آزاد»، از چهره‌های فرهیخته و اثرگذار فضای فکری و ادبی کابل در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم به‌شمار می‌آید. او در خانواده‌ای ریشه‌دار و اهل علم دیده به جهان گشود؛ خانواده‌ای که نسل‌درنسل در منصب قضا و آموزش علوم دینی شناخته می‌شدند. پدرش قاضی سید محمدحسن و نیاکانش از سادات حسینی کابل بودند و همین پیشینۀ علمی، مسیر زندگی آزاد را از همان آغاز شکل داد.

زادروز دقیق او به‌طور کامل روشن نیست، اما منابع تاریخی تولدش را میان سال‌های پایانی دهۀ ۱۸۷۰ تا آغاز دهۀ ۱۸۸۰ میلادی در شهر کابل ذکر کرده‌اند. آزاد دوران کودکی و نوجوانی را در فضای علمی و فرهنگی این شهر سپری کرد و زیر نظر پدر و شماری از دانشوران نامدار کابل، با زبان عربی، ادب فارسی و اصول معارف اسلامی آشنا شد. استعداد زبانی و ذوق ادبی او از همان سال‌ها آشکار بود و نوشتن و شعر گفتن، بخشی جدایی‌ناپذیر از زندگی‌اش گردید.

ښاغلی عبدالهادي داوي رحمه الله!

عبدالهادي داوي رحمه الله د ملا عبدالاحد آخندزاده زوی وو چې په 1894 زېږدیز کال کښې د کابل ولایت د "باغ علیمردان" په سیمه کښې زېږېدلی وو.

ښاغلی داوي د مشروطه غورځنګ یو پیاوړی غړی، نومیالی ژورنالیست، تکړه شاعر، لیکوال، سیاستوال او د مشرانو جرګې غړی وو چې بیا وروسته د سیاسي ژوند په ورستیو کښې د افغانستان د مشرانو جرګې رئیس هم شو، د نوموړي ژوند له ډیرو لوړو ژورو څخه ډک وو.

داوي لمړۍ دنده د سراج الاخبار د جریدې د محرر په توګه پیل کړه او په همدې اداره کښې وو چې له ارواح ښاد عبدالرحمن لودین سره یو ځای یې د محمود طرزي رحمه الله د تکړه او ځیرکو زده کونکو په توګه د هغه له پوهې څخه ګټي ترلاسه کړې.

راځئ، چې د مطالعې فرهنګ ته وده ورکړو!

شېرمحمدامیني ستانکزی

په هېواد کې د لوست او مطالعې فرهنګ ته وده ورکول زموږ د ټولو ملي وجیبه ده. اړینه ده، چې خپل هېوادوال او د کورنۍ غړي وهڅوو، څو د کتابونو لوست او مطالعې ته مخه کړي او ځانونه پرې عادت کړي. ځکه مطالعه د فردي او ټولنیز پرمختګ بنسټ جوړوي.

که څه هم له تېرو کلونو راهیسې په ټولنه کې د لوست فرهنګ ته د خلکو پام زیات شوی، خو د ټولنیزو شبکو ناسمه استفاده او په کې بې‌ځایه بوختیا د مطالعې پر وړاندې یو ستر خنډ ګرځېدلی دی.

دا باید ونه ویل شي، چې ټولنیزې شبکې په بشپړه توګه د مطالعې مخالفې دي؛ بلکې که سمه استفاده ترې وشي، د خلکو لپاره ډېرې ګټورې تمامېدای شي. نن سبا ګڼ شمېر پوهان، لیکوالان، علما او فرهنګپالان په انټرنیټي پاڼو کې علمي مطالب خپروي، چې زیاتره یې د لوستلو ارزښت لري. اصلي ستونزه دا ده، چې ځینې کسان له دې زرین فرصت څخه سمه ګټه نه اخلي او خپل ارزښتناک وخت پر ناسمو بوختیاوو لکه ګېمونو، فلمونو او بې‌ګټې لیکنیزو بنډارونو تېروي.