تلفون در شهر کابل؛ از نخستین تماسها تا گسترش شبکه شهری
تاریخ استفاده از تلفون در کابل، بازتابی از روند تدریجی مدرنشدن ارتباطات در افغانستان است؛ روندی که از تماسهای محدود میان رجال سیاسی آغاز شد و به ایجاد شبکههای گستردهٔ شهری انجامید.
نخستین مخابرهٔ تلفونی در کابل در سال ۱۳۱۷ خورشیدی صورت گرفت. این تماس میان منزل سردار حبیبالله خان—واقع در عمارت ریاست اعیان قدیمه—و منزل سردار نصرالله خان در زینالعمارت قدیمه برقرار شد. این رویداد، نقطهٔ آغاز کاربرد عملی تلفون در پایتخت بهشمار میرود.
پیش از آن، در سالهای هفتم و هشتم حکومت دورهٔ سراجیه، یک لین تلفون از کابل تا جلالآباد نصب شده بود و سپس این خط از جلالآباد تا پغمان امتداد یافت. این خطوط ابتدایی، نخستین تلاشها برای ایجاد ارتباطات تلفونی میان شهرها و مناطق مهم کشور بود.
در دورهٔ اصلاحات امانی، توسعهٔ شبکهٔ تلفون شکل منظمتری به خود گرفت. در زمان حکومت امانالله خان، یک سوچبورد ۲۵ لینه در ارگ نصب شد و پس از آن، یک سوچبورد ۵۰ لینه در شاه دوشمشیره به کار افتاد. این تجهیزات بهتدریج توسعه یافت و زمینهٔ گسترش بیشتر ارتباطات را فراهم ساخت.
در سال ۱۳۰۹ خورشیدی، گامهای تازهای در جهت انکشاف شبکهٔ تلفونی برداشته شد و در سال ۱۳۱۲، یک سوچبورد کیبلی با ظرفیت ۱۲۰ لین در کابل آغاز به کار کرد. تمامی این لینها از طریق کیبلهای زیرزمینی به یکدیگر متصل بودند. مراکز اصلی این شبکه در نهادهایی چون وزارت پست، وزارت خارجه، وزارت حربیه و برخی ادارات دیگر تنظیم شده بود. همچنان، مراکز سوچبورد هوایی در پستهخانهٔ شهری، قوای مرکز سیاهسنگ و برخی نقاط دیگر فعال بودند.
در دهههای بعد، بهویژه میان سالهای ۱۳۴۰ تا ۱۳۴۴ خورشیدی، شبکهٔ تلفونی کابل بهطور چشمگیری گسترش یافت. شمارههای تلفون از محدودهٔ ۲۰ هزار آغاز و تا ۷۱ هزار افزایش پیدا کرد. این شمارهها بر اساس مناطق مختلف شهر تنظیم شده بودند: در مرکز شهر—از گذرگاه، پارک زرنگار و اطراف ارگ—شمارههای ۲۰ هزاری اختصاص داشت؛ در بخشهای شمالی و اطراف آسمایی، شمارههای ۳۰ هزاری؛ در جنوب و نواحی همجوار آن، شمارههای ۴۰ هزاری؛ در مکروریانها و مناطق اطراف، شمارههای ۶۰ هزاری؛ و در خیرخانه، شمارههای ۷۰ هزاری.
این تقسیمبندی در جنکشنهای شهری نیز بازتاب داشت. از جمله، جنکشن پل هارتن با شمارههای ۲۰ هزاری، شیرپور با ۲۲ هزاری، دهمزنگ و دهبوری با ۴۰ هزاری، کارته پروان با ۳۳ هزاری، دارالامان و خوشحالمینه با ۴۰ هزاری، نندارتون با ۲۰ هزاری، مکروریانها با ۶۱ هزاری و خیرخانه با ۷۱ هزاری شناخته میشدند. همچنان، پارکهای صنعتی پلچرخی در محدودهٔ شمارههای ۶۰ هزاری قرار داشتند.
در سالهای اخیرتر، با پیشرفت فناوری، تلفونهای دیجیتال در کابل توزیع و مورد استفاده قرار گرفت. علاوه بر آن، در برخی نهادهای بینالمللی، بهویژه مؤسسات مربوط به سازمان ملل متحد، تلفونهای ماهوارهای نیز فعال شد که امکان برقراری ارتباط مستقیم با خارج از کشور را فراهم میکرد.
همچنان، استفاده از وسایل مخابرهٔ شخصی و زمینهسازی برای رواج تلفونهای موبایل—که قابلیت حمل و ارتباط از هر مکان را دارند—در دستور کار قرار گرفت. در کنار آن، توسعهٔ شبکههای اینترنت و ایمیل نیز بهعنوان بخشی از برنامههای بازسازی مخابراتی مطرح شد؛ تحولاتی که امکان انتقال سریع اطلاعات و ارتباطات آنی را فراهم ساخت.
منابع:
غلام جیلانی غارض. کابل در طی قرون