د بیا رغونې، پرمختګ او سیاسي بریا دوره (دوهمه بریا)
(د تېر شننې يا مقالې په دوام)
د ملي یووالي او دفاع په اړه د خپلې پخوانۍ شننې په دوام، د یو حقطلبه، واحد او باثباته افغان دولت جوړېدل د څو سختو، خو حیاتي او ملي پریکړو غوښتنه اړین دی لکه: د تیرو جګړو لپاره یو ملي بخښنه وړاندې کول؛ د ښځو بشپړ حقونه بېرته راژوندي کول تر څو د هېواد ټول ظرفیت پرانیستل شي؛ په یوه منظم سیاسي چوکاټ کې د افغانو ملکي او پوځي مسلکي کسانو شاملول؛ د هر ډول بهرني لاسوهنې پر وړاندې نه ماتېدونکي دریځ نیول (تر دې چې که اړتیا پېښه شي د پاکستان سفارت تړل هم په کې شامل وي)؛ او په عصري، متحد او له پردي نفوذ څخه پاک ملي پوځ باندې پراخ او اوږمهاله پانګونه.
وروستیو پرمختګونو وښودله چې اوسنی اداره د ستراتیژیک خپلواکي ارزښت ته ورځ تر بلې متوجه کېږي. دا یو ډېر حساس پړاو دی او له لاسه ورکول یې د سترې تاریخي تېروتنې معنا لري. د اوسني نظام له آنده د ۲۰۲۱م کال پوځي بریا لویه وه، خو دا یوازې د ملي استقلال د لومړۍ مرحلې پایله کېدلی شي. رښتینی او دوامداره بریا هغه چې یې دوهمه بریا بللی شو، سیاسي بریا ده. دا هغه بریا ده چې پکې بهرنی نفوذ په بشپړ ډول ختمېږي، او د خلکو او دولت ترمنځ یو واحد ملي تړون رامنځته کېدلی شي.
دا پړاو په حقیقت کې د یوې نوې لړۍ پیل دی چې زه ورته د بیا رغونې، پرمختګ او سیاسي بریا پېر نوم ورکوم.
ستراتیژیک جیوپولیټیک دریځ: اقتصادي استقلال
حاکمیت یوازې پوځي کنټرول نه دی؛ واقعي استقلال هغه وخت رامنځته کېږي چې هېواد په اقتصادي توګه په ځان بسیا وي. له ګاونډیو، په ځانګړي ډول له پاکستان څخه د سوداګریزو تړاوونو کمول، د همدې سیاسي بریا او ملي بیا رغونې مهم ګام دی.
د ملي حاکمیت لپاره د سوداګرۍ لارې په ستراتیژیک فشار بدلول.
د حکومت وروستۍ پرېکړه چې له پاکستان سره یې سوداګریز محدودیتونه وضع کړي، د سیاسي فشارونو او اوږدمهالو سرحدي شخړو په غبرګون کې، د خپلواک کېدو یو ښه بیلګه ده. پاکستان د منځنۍ آسیا لپاره تر ډېره په افغانستان متکي دی، خو افغانستان د ایران، منځنۍ آسیا او چین په ګډون څو پراخېدونکي بدیلونه لري. افغانستان اقتصادي فشار ته د تسلیمېدو پر ځای، نړۍ ته اعلان کوي چې نه به مجبورېږي او نه به د بل هېواد په ګټه استعمالېږي.
اقتصادي تنوع باید دایمي شي، لویې ملي پروژې د داخلي تمویل له لارې جوړې شي (لکه د کنړ بند)، او په لسګونو زره کورني کارونه رامنځته شي. اقتصادي مقاومت د بهرني فشار په وړاندې تر ټولو قوي سپر دی.
ملي یووالی: د روغې جوړې تاریخي ګامونه
حقیقي سیاسي بریا هغه وخت ترلاسه کېږي چې داخلي یووالی ترلاسه شي. له جنګي ذهنیت څخه حکومتي لید لوري ته تګ د دې دورې اصل دی.
د ډاکټر اشرف غني بېرته راتګ: یو تاریخي فرصت
د پخواني ولسمشر اشرف غني وروستۍ څرګندونې چې وايي هېواد ته د هر ډول خدمت لپاره چمتو دی او هیڅ ډول سیاسي واک کې کومه برخه نه غواړي، یو ډېر مهم تاریخي فرصت دی. دا یو ملي پیغام دی، نه سیاسي معامله.
- Masterstroke یا تاریخي بلنه
د ډاکټر اشرف غني تجربه، پوهه، نړیوال شناخت او دولتي مهارت د هېواد لپاره شتمني ده. په تېر نظام کې که هر څه وشو خو د یو لوی پنډ تجربې سره د شخصي رقابت پر اساس د ډاکټر اشرف غني ردول به د ملي ګټو خلاف کار وي. حکومت باید په درناوي او رسمي ډول هغه ته بلنه ورکړي. امنیت، پروتوکول، احترام، هر څه ورته باید برابر شي. د یو سپن ګیري، مشر یا سلاکار په توګه هغه د اقتصاد، بانکدارۍ یا په نړیوالو اړیکو کې د هېواد لپاره یو ګټور سیاسي ګام کېدل شي. دا به د خلکو په منځ کې هیلې، باور او ملي یووالی نور هم پیاوړی کړي. دا به د کورني سیاسي تفرقې او د بهرنیانو تر سیوري لاندې جوړ شوو مخالفو روایتونو ملا ماته کړي او د ملي یووالي د پراخ پړاو دروازې به پرانیزي.
د غني بلنه یوازې کورنی تاثیر نه لري؛ دا به هغو بهرنیو کړیو ته هم یو خاموش خو دروند پیغام وي چې کلونه یې هڅه کړې افغانستان تقسیم، بېثباته او بېهویت وساتي.
د هغو لپاره دا یو بد خوب دی چې وګوري:
اصیل افغان مشرتابه بېرته راژوندی کېږي،
ملي هویت او بیرغ په نوې بڼه راڅرګندېږي،
یووالی پیاوړی کېږي،
او د ښځو حقونه په تدریجي، اسلامي او ملي چوکاټ کې بېرته رامنځته کېږي.
د غني ترڅنګ د کرزي او نور د دوی ږ په څېر بېطرفه او درنو ملي شخصیتونو راټولول، د “ملي حکومت” په لور تر ټولو عملي ګام دی. ځکه یووالی په خبرو نه کېږي، بلکې په عمل جوړېږي.
د دوهمې بریا اصل
دوهمه بریا د ټوپک نه، بلکې د مشروعیت له لارې ترلاسه کېږي. افغانان باید هغه بهرني نفوذونه، نیابتي پروژې او اقتصادي انحصار مات کړي چې تل یې هېواد کمزوری کړی. مشروعیت د دوامدار ثبات بنسټ دی.
د سیاسي بري لپاره حکومت باید:
د بهرني نفوذ مخه ونیسي
د ښځو حقونه په بشپړ ډول د اسلامي اصولو په رڼا کې بېرته اعاده کړي
مسلکي ملکي او پوځي کدرونه په دولت کې ځای کړي
د راتلونکي سیاسي بهیر لپاره یوه واحده ملي فضا برابره کړي
پایله
د یوازې پوځي تکیې وخت تېر شوی، خو د پیاوړي، متحد او عصري افغان پوځ اړتیا تر هر وخت زیاته ده. افغانستان باید خپل پوځ داسې ځواکمن کړي چې د هر ډول بهرني برید، لاسوهنې او نفوذ مخه پرې ودروي او ورسره ورسره سیاسي مشروعیت او ملي یووالی هم ټینګه شي. دا هغه پړاو دی چې پوځي ځواک سیاسي مشروعیت ته ستنه ورکوي، او مشروعیت د هېواد ملي ځواک څو برابره زیاتوي.
د اشرف غني بلنه یوازې روغه جوړه نه ده؛ دا یو سیاسي مهارت، د اعتماد نښه، او د هغو مخالفانو لپاره یو نرم خو قوي پیغام دی چې د افغانانو یووالی نه غواړي. افغانستان خپلې نوې دورې ته ور داخلېږي. د بیا رغونې، پرمختګ او سیاسي بریا دورې ته، چې بنسټ یې ملي یووالی دی او ساتنه یې یو قوي ملي افغان پوځ کولی شي.
د یو سرلوړي، پیاوړي، پرمختللي، او ودان افغانستان په هیله
په درنښت،
سپین غر احمدزی
یادونه: عکس د مصنوعي ځیرکتیا (AI) له لارې جوړ شوی دی