د امیر شېر علي خان د واکمنۍ پیل !

امیر شېر علي خان د افغانستان يو له مهمو امیرانو څخه و. د ده واکمني په دوو پړاوونو ویشل شوې ده.

لومړی پړاو (۱۸۶۳ – ۱۸۶۶م)

کله چې د هغه پلار امیر دوست محمد خان وفات شو (۱۸۶۳م)، نو شېر علي خان د افغانستان نوی امیر شو.

د واکمنۍ له پیل سره سم یې د خپلو وروڼو (میرزا محمد عظیم خان، محمد افضل خان، او محمد اعظم خان) له طرفه له سختو مخالفتونو او کورنیو جګړو سره مخ شو.

د دغو کورنیو جګړو له امله د امیر واکمني کمزورې شوه او بالاخره په ۱۸۶۶م کې د لنډ وخت لپاره له واکه لرې شو.

دویم پړاو (۱۸۶۸ – ۱۸۷۹م) شېر علي خان په ۱۸۶۸م کې بېرته کابل ته راوګرځېدو او واک یې بیا په لاس کې واخېست.

دا پړاو د ده د اصلي اصلاحاتو، ادارې جوړښت او نړيوالو اړیکو مهم دور بلل کېږي.د امیر شېر علي خان مهمې تاریخي کړنې

1. د مرکزي حکومت پیاوړتیا

شېر علي خان د عصري حکومتي جوړښت د رامنځته کولو لپاره کار وکړ.د مالیې، پوځ، عدالت او داخلي چارو نسبي منظم اداره یې رامنځته کړه.

د افغانستان په تاریخ کې یې د دولت د تشکیل او ادارې بنسټیز ګامونه پورته کړل.

2. د پوځ اصلاحات

آمير شېر علي خان د منظم پوځ د جوړولو لپاره د توپخانې فابریکه، باروت جوړول، او منظمې قطعاتې جوړې کړې.

د پوځ یونیفورم، معاشونه او پرمختللي تنظیمات یې نافذ کړل.

د افغانستان د ځواک د عصري کېدو په لور یې د پام وړ ګامونه پورته کړل.

3.د "آبرجنګ کور" (کابل جوړښت) او ادارې اصلاحات دو آمير

شېر علي خان په کابل کې د حکومت د مرکزي ودانۍ، نظامي تأسیساتو او عامه پروژو پراختیا پیل کړه.د سړکونو، لارو او اداري مرکزونو په جوړولو کې د پام وړ کار وشو.

4. د مطبوعاتو او چاپخانې بنسټ،آمير شېر علي خان د افغانستان لومړۍ چاپخانه جوړ کړه.

د افغانستان لومړی رسمي دولتي جریده "شمس النهار" د ده په وخت کې خپره شوه.دا کار د فرهنګي پرمختګ مهم پړاو او غوره ګام بلل کېږي.

5. د بهرنیو اړیکو پاليسي

آمير شېر علي خان هڅه وکړه چې افغانستان له استعماري سیالیو (روسیې او بریتانیا) څخه خوندي وساتي.

په پیل کې د انګلیسانو سره یې نرم سیاست درلود، خو کله چې هغوی دده غوښتنې (د مشروع وارث د ملاتړ په اړه) ونه منلې، نو د روسیې لور ته یې تمایل پیدا شو.

دا وضعیت د دویم افغان – انګلیس جګړې (۱۸۷۸ -۱۸۸۰م) لامل شو.

6. د دویم افغان – انګلیس جګړه

د انګلیسانو له فشاره وروسته امير شېر علي خان جګړې ته اړ شو.د جګړې په پیل کې يې کابل پرېښود او شمال ته لاړ، چیرته چې په ۱۸۷۹م کې وفات شو.د جګړې پای کې انګریزان د ده ځایناستی امیر محمد یعقوب خان واکمن کړ.

د امیر شېر علي خان مړینه

امير شېر علي خان د ۱۸۷۹م کال په فبرورۍ کې په بلخ کې وفات شو.د افغان تاریخ د اصلاح غوښتونکو، میهنپالو او عصري دولت بنسټ اېښودونکو امیرانو له ډلې ګڼل کېږي.